• search
వేగవంతమైన అలర్ట్స్ కోసం
వెంటనే సబ్‌స్క్రైబ్ చేసుకోండి  
వేగవంతమైన అలర్ట్స్ కోసం
నోటిఫికేషన్స్ పై క్లిక్ చేయండి  
For Daily Alerts

జానపదంలో చరిత్ర

By Staff
|

తెలంగాణలో అనంతమైన జానపద సాహిత్యముంది. ఈ సాహిత్యాన్ని సేకరించి విశ్లేషిస్తే చరిత్రకారులు చెప్పని మన గత సామాజిక, మత, రాజకీయ చరిత్ర విదితమవుతుంది. చరిత్రకారులు పండిత సాహిత్యాన్ని ఆధారం చేసుకునొ శిథిలాలపై రాతిగోడలను, రాజులు వేయించిన రాతి, రాగి శాసనాలను ఆలంబనం చేసుకొని చరిత్రను లిఖించారు. కానీ, సామాన్యులైన పల్లెవారి సాహిత్యాన్ని, పల్లెల్లోని గుడులు, గోపురాలు గానీ పట్టించుకోలేదు. ప్రసిద్ధ చరిత్రకారుడు కోశంబి జనపదాల నుండే చరిత్రను ప్రారంభించాలనీ, అప్పుడే చరిత్రకు సమగ్ర స్వరూపం వస్తుందని అన్నాడు. కోశంబి వివరణను తెలంగాణ జానపద సాహిత్యానికి అన్వయిస్తే చరిత్రకారులు పండిత పామర సాహిత్యాలను సమదృష్టితో స్వీకరిస్తేనే చరిత్ర సమగ్ర రూపాన్ని పొందుతుందనే అంశం స్పష్టమవుతుంది.

తెలంగాణలో ప్రతి గ్రామానికి ఒక దేవత ఉంటుంది. ఆ దేవత చుట్టూరా గేయకథా సాహిత్యం అల్లుకుని ఉంటుంది. ఈ కథా గేయ సాహిత్యాన్ని పరిశీలిస్తే చరిత్ర చెప్పని మత సాంఘిక పరిణామాలు మనకు వ్యక్తమవుతాయి. గ్రామ దేవతల కథలను గానం చేయడమే జీవనోపాధిగా, వృత్తిగా పెట్టుకున్న కులాలెన్నో తెలంగాణలో ఉన్నాయి. గ్రామాల్లో అగ్రవర్ణాల వారి పౌరాణిక దేవతారాధనకూ, శ్రామికవర్గాల వారి దేవతారాధనకూ మధ్య అంతరం ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది. గ్రామదేవతలు స్త్రీ శక్తి స్వరూపులు. పౌరాణిక దేవతలు పురుష ప్రధానులు. గ్రామ పౌరాణిక దేవతల స్వరూపస్వభావాల్లోనే కాకుండా ఆరాధానా విధానంలో కూడా వైరుధ్యం కనిపిస్తుంది. అంతేకాకుండా గ్రామదేవతల కథలను పరిశీలిస్తే స్త్రీ ప్రధానమైన గ్రామదేవతారాధనకు, పురుష ప్రధానమైన పౌరాణిక దేవతారాధనకు మధ్యన ఒకప్పుడు స్పర్థ సంభవించిందని స్పష్టమవుతుంది.

వరంగల్‌, నల్లగొండ ప్రాంతాల్లో చెప్పేటటువంటి మాతాపురాణంలో రేణుకు మాతయే హరిహర బ్రహ్మాదులకు సృష్టికర్త అనీ, ఆమె అనుగ్రహంతోనే శైవ, వైష్టవ మతాలేర్పడ్డాయని కథనం చేయబడింది. జానపదులు కూడా మాతయే సృష్టికి మూలమని నమ్ముతారు. అంతేకాకుండా శైవ వైష్ణవ మతారాధనల కంటే గ్రామ దేవతారాధనే మొదటిదని వీరి విశ్వాసం. ఈ విశ్వాసం ఈ సామాజిక సత్యం కూడా కావచ్చు. సమాజం స్త్రీ ప్రధానంగా ఉన్నప్పుడు సృష్టి రహస్యం తెలియనప్పుడు స్త్రీని సృష్టికర్తగా కథలు వివరించాయి. క్రమంగా సమాజం పురుష ప్రధానంగా మారినప్పుడు సాహిత్యంలో కూడా మార్పు వచ్చింది. త్రిమూర్తుల సృష్టికర్తగా మాతను అభివర్ణించిన కథాగేయాలు త్రిమూర్తుల చేత వారి భక్తుల చేత ఆమె అబలవనీ, తొత్తువనీ ఈసడించాయి.

తెలంగాణలో రజకుల కులదేవత ఈదెమ్మకు సంబంధించిన కథాగేయంలో యవనాశుడనే రాజు గర్భాన్ని చీల్చుకుని మాంధాత జన్మిస్తాడు. అతడు పెరిగి పెద్దయింతర్వాత పట్టాభిషేకాన్ని జరిపించుకుంటాడు. సంప్రదాయం ప్రకారంగా ఈదెమ్మను పూజించుమని మంత్రి మాంధాతకు సలహానిస్తాడు. అతడు మంత్రి సలహాను కాదని, అనంత కాలాల నాటి అకాల విధి దేవతను పూజించననీ, ఆడదైవాలకు మొక్కననీ, ఆడదైవం తొత్తు అనీ ఈదెమ్మ పూజలను తన రాజ్యం మాన్పిస్తాడు. ఈదెమ్మకు కోపం వచ్చి 'కత్తి పట్టిన నీ చేతిలో కొడవలిని పట్టిస్తాను. శరణు విధి అని అనిపిస్తాను' అని ప్రతిజ్ఞ చేస్తుంది. ఒక కథలో రాజు గెలుస్తాడు. మరొక కథలో దేవత గెలుస్తుంది. ఈదెమ్మ కథలో మాదిరిగానే ఎల్లమ్మ, పోచమ్మ కథల్లో కూడా గ్రామదేవతలకు, శివునికి మధ్య ఏర్పడిన వైరుధ్యం కథనం చేయబడింది. ఈ కథల వల్ల ఒకప్పుడు గ్రామదేవతారాధనకు, శైవ మతారాధనకు మధ్యన వైరుధ్యం ఏర్పడిందనే విషయం స్పష్టమవుతుంది. అయినా ఈనాటికీ పల్లెల్లో పౌరాణిక దేవతారాధన కంటే గ్రామ దేవతారాధనకే గ్రాముస్తులెక్కువ ప్రాధాన్యాన్ని ఇస్తుంటారు. మతపరంగా కూడా శైవ, వైష్టవ మతాల కంటే గ్రామ దేవతారాధనే ప్రాచీనమైందని కథలు నిరూపిస్తాయి. ఈ అంశాలన్ని దేవతల పండుగల్లోని ఆచారాలు కూడా బలపరుస్తాయి. ఈ కథల వల్ల సమాజంలోని స్త్రీస్థానం మత పరిణామాలు మనకు స్పష్టంగా అవగతమవుతాయి.

తెలంగాణలోని గ్రామదేవతల తర్వాత చెప్పుకోదగ్గవి వీర కథాగేయాలు. చరిత్రలో రాజుల యుద్ధాలు వారి పరాక్రమాలు, పాలనల గురించే పేర్కొనడం జరిగింది. కానీ, పేదల పీడితుల సాహసాల గురించిన వివరణ లేదు. లిఖిత చరిత్రకు విరుద్ధంగా తెలంగాణ జానపద సాహిత్యంలో సామాన్య పల్లె ప్రజల పరాక్రమాలు వర్ణించబడ్డాయి. పల్లె పదాల్లో రాణిరుద్రమదేవి చరిత్ర కనిపించదు. కానీ కోయ స్త్రీలైన సమ్మక్క సారక్కల ధైర్యసాహసాలను కథలు కథలుగా చెప్పుకుంటారు. ఈ కథల్లో చారిత్రక సత్యంతో పాటు అద్భుత కల్పనలు కూడా ఉంటాయి.

వరంగల్లుకు 110 కిలోమీటర్ల దూరంలో మేడారం ఉంది. కాకతీయ రాజైన ప్రతాపరుద్రుని కాలంలో మేడారంలోని కోయరాజైన వడినిద్దరాజు వానలు కురవనందువల్ల పన్ను కట్టలేకపోతాడు. ప్రతాపరుద్రుడు కోయరాజుపైకి పెద్ద సైన్యాన్ని పంపిస్తాడు. కోయరాజు రాజసైన్యంతో యుద్ధం చేస్తూ వీరమరణం పొందుతాడు. అతని భార్య సమ్మక్క, కూతురు సారలమ్మలు కూడా వీరోచితంగా యుద్ధం చేస్తారు. సారలమ్మ యుద్ధంలో చనిపోతుంది. సమ్మక్కను శత్రు సైనికుడొకడు వెనక నుండి కత్తితో పొడుస్తాడు. ఆమె గాయాలతోనే అడవిలోకి వెళ్లిపోతుంది. మళ్లీ ఎవరికీ కనిపించదు. ఆ రాత్రే ప్రతాపరుద్రుని కలలలో ఏకవీరాదేవి కనిపించి సమ్మక్క, సారలమ్మలకు జాతర్లు జరిపించమని ఆదేశిస్తుంది. నాటి నుండి నేటి వరకు జాతర్లు జరుగుతూనే ఉన్నాయి. ఈ జాతర్లకు ఆంధ్ర నుంచే కాకుండా మహారాష్ట్ర, మధ్యప్రదేశ్‌, ఒరిస్సాల నుంచి ప్రజలు వస్తారు. సమ్మక్క, సారలమ్మలకు మొక్కులు చెల్లించుకుంటారు.

ఆటవిక కోయతెగ స్త్రీలైన సమ్మక్క సారలమ్మలు రాజసైన్యంతో యుద్ధం చేసి మరణించడం అపూర్వం, అసాధారణం. అందుకే వారికి దేవతలుగా భావించి ఉత్సవాలు, జాతరలు జరుపుతుంటారు. ఒక సామాన్య స్త్రీ సామ్రాట్టు సైన్యంతో యుద్ధం చేసిన ఈ అపురూప ఇతివృత్తం లిఖిత చరిత్రలో కనిపించదు. జానపద సాహిత్యంలోనే కనిపిస్తుంది. రాణి రుద్రమకు లభించని స్థానం సమ్మక్క, సారలమ్మలకు పల్లెపదాల్లో లభించింది. ఏదేమైనా లఖిత, మౌఖిక చరిత్రలను కలిపినప్పుడే మాన్యుల, సామాన్యుల చరిత్రను ఏకం చేసినప్పుడే చరిత్ర సమగ్రమవుతుంది.

సాహిత్యం మాదిరిగానే చరిత్ర పురుషుల చేతిలోనే రూపుదిద్దుకుంది. సాహిత్యంలో కనిపించే పురుష పక్షపాత దృష్టి చరిత్రలో కూడా కనిపిస్తుందని అనడానికి పల్నాటి యుద్ధ చరిత్రే ఒక మంచి నిదర్శనం. చరిత్రకారుల రచనలను బట్టి బ్రహ్మనాయుడు పల్నాటి కృష్ణుడని, పరశురాముని అవతారమని, కులభేదాలను నిర్మూలింపజేసి చాపకూడు పద్ధతిని ప్రవేశపెట్టిన సంఘ సంస్కర్త అనీ, పంచమ కుల పిల్లలను తన పిల్లలుగా పెంచి పెద్ద చేసిన విశాలహృదయుడనే అభిప్రాయాలు మనకు ఏర్పడ్డాయి. అతని ప్రత్యర్థి తెలుగుదేశంలో మొట్టమొదటి మంత్రిణి అయిన నాగమ్మను చరిత్రకారులు కుతంత్రురాలిగా, స్వార్థపరురాలిగా శకుని అవతారంగా హంతకురాలిగా వర్ణించారు. అయితే కరీంనగర్‌ బుడిగజంగాలు చెప్పే కథా గేయాన్ని పరిశీలిస్తే చరిత్రకారులు వాస్తవాన్ని మరుగు పరిచి పురుష పక్షపాత దృష్టితో నాయకురాలు నాగమ్మ జీవితానికి కళంకాన్ని ఆపాదించారా అని అనిపిస్తుంది.

కరీంనగర్‌లోని బుడిగజంగాలు బల్మూరి కొండలరాయని కథను గానం చేస్తుంటారు. ఈ కథాగేయం చివర నాయకురాలి వృత్తాంతం ఉంది. ఈ కథాగేయం ద్వారా నాగమ్మ తెలంగాణ ఆడపడుచు అని తెలుస్తుంది. ఈమె కరీంనగర్‌ జిల్లాలోని ఆరవెల్లి గ్రామంలోని చౌదరి రామిరెడ్డి దంపతులకు పుట్టింది. అయితే ఊళ్లో అంటువ్యాధులు ఎక్కువ కావడంతో బతుకు మీది తీపితో రామిరెడ్డి కుటుంబం జిట్టి గామాలపాడుకు వలసవెళ్లి అక్కడే స్థిరపడింది. నాగమ్మ పెరిగి పెద్దయిన తర్వాత నలగామునికి మంత్రిణియై పల్నాటి యుద్ధానికి మూలకారణమవుతుంది. యుద్ధానంతరం తాను పుట్టిన ఆరవెల్లి పల్లెకు తిరిగి వస్తుంది. అక్కడి ప్రజలను కొండలరాయుడనే బందిపోటు బారి నుండి రక్షించడానికి ప్రయత్నిస్తుంది. ఊళ్లోని మగవారికే కాకుండా ఆడవారికి కూడా బందిపోటు దొంగతో పోరాడే పద్ధతులను నేర్పిస్తుంది. కానీ చివరికి కొండలరాయునితో స్వయంగా పోరాడుతూ ప్రాణాలను కోల్పోతుంది. నాగమ్మ చేసిన మేలుకు ప్రదర్శించిన సాహసానికి గుర్తుగా కృతజ్ఞతతో గ్రామప్రజలు ఆమె పేరుతో గుడి కట్టించి ఆమెను దేవతగా ఆరాధిస్తూ ఐదేళ్లకోసారి జాతర్లను జరుపుతున్నారు. ఈనాటికీ కరీంనగర్‌లోని జగిత్యాలకు దగ్గరగా ఉండే కొండగట్టుకు పక్కనే ఆరవెల్లి గ్రామంలో నాగమ్మ గుడి ఉంది. దానికి తూర్పున నాయకురాలి వాగు, నాయకురాలి మడుగు ఉన్నాయి. వీటిని నాగమ్మే ప్రజల కోసం తవ్వించిందని చెబుతుంటారు.

ఒక సామాన్య రైతు కుటుంబంలో పుట్టి అశేషమైన ధీశక్తితో మంత్రిణియై పల్నాటి యుద్ధతంత్రానికి మూలమై, నాయకురాలు అనే సార్థకనామంతో పల్లెప్రజలను రక్షించడానికి ప్రాణాలను త్యాగం చేసిన నాగమ్మకు జన్మనిచ్చిన తెలంగాణ ధన్యమైంది. చాణక్యుని వంటి రాజకీయ చతురత, మంత్రి తిమ్మరుసు వంటి ధీశాలిని, రుద్రమ వంటి సాహసీకురాలు, ధీరురాలైన నాగమ్మను చూసి తెలంగాణ స్త్రీలు గర్వించాలి. చరిత్రకారులు ఆమెను అల్పంగా చిత్రించినందుకు సిగ్గుపడాలి.

తెలంగాణలోని మారుమూల ప్రాంతాల్లో పర్యటించి జనం చెప్పుకునే కథాగేయాలను సేకరించి గుళ్లను పరిశీలించి పల్నాటి వీరగాధపైన పరిశోధన సల్పిన గుర్రం చెన్నారెడ్డిగారు, జానపద వీరగేయ గాధలపైన ప్రశంసనీయమైన పరిశోధన చేసిన ఆచార్య తంగిరాల సుబ్బారావుగారు బ్రహ్మనాయుని కుటిలత్వాన్ని, కుతంత్రాలను, నాగమ్మ ధీరత్వాన్ని , దేశభక్తిని రాజకీయ ప్రజ్ఞను ఆధారాలతో నిరూపించారు. వీర్లపాటి శ్రీరామమూర్తి, ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణగార్లు కూడా నాగమ్మలోని దేశభక్తిని, రాజకీయ చతురతనే తమ నాటకాల్లో వివరించారు. వీరి రచనలకు జానపద సాహిత్యం సాక్ష్యంగా నిలుస్తుంది.

చరిత్రకెక్కని తెలంగాణ వీరుడు 17వ శతాబ్దికి చెందిన సర్దార్‌ సర్వాయిపాపడు జానపద కథాగేయాల్లో ప్రముఖ స్థానాన్ని ఆక్రమించాడు. వరంగల్లు, నల్లగొండ మధ్య ప్రాంతంవాడైన సర్వాయి పాపడు కులవృత్తిని కాదని తల్లి దగ్గరున్న ధనాన్ని తీసుకుని దండును సిద్ధం చేసుకుని గోల్కొండ నవాబు పైకి దండెత్తుతాడు. నవాబును ఓడించి సింహాసనమెక్కుతాడు. ఏడు గంటలు రాజ్యం ఏలిన తరువాత నవాబు సైన్యాన్ని కూడగట్టుకుని సర్వాయిపాపడి పైకి మళ్లీ యుద్ధానికి వస్తాడు. తుపాకులతో పాపడిని చుట్టుముడ్తాడు. శుత్రువు చేతిలో చావకూడదని, పాపడు తన కత్తితో తానే పొడుచుకుని చచ్చిపోతాడు. ఈ జానపద కథాగేయంపైన మల్లంపల్లి సోమేశ్వరశర్మ, ఆచార్య బిరుదురాజు రామరాజు, ఆచార్య పేర్వారం జగన్నాథం విశేషమైన పరిశోధన చేశారు. మతపక్షపాత దృష్టితో పారశీక గ్రంథాల్లో సర్వాయిపాపడిని క్రూరునిగా, హంతకునిగా, దోపిడీదారునిగా చిత్రించడం జరిగిందని రామరాజు వివరించారు. చరిత్రకారులు నిర్లక్ష్యం చేసి విదేశీయులు వక్రంగా చిత్రించిన పాపన్న చరిత్రను మరింతగా శోధించి వాస్తవాలను వెలికి తీయాల్సిన బాధ్యత నేటి చరిత్రకారులపై ఉంది.

తెలంగాణ జానపద సాహిత్యంలో ప్రసిద్ధి పొందిన మరొక వీరుడు 'సదాశివరెడ్డి'. మెదక్‌ సంస్థానాధీశురాలు రాణి శంకరమ్మ మనుమడు సదాశివరెడ్డి. బ్రిటిష్‌వారిని, హైదరాబాద్‌ నవాబును గడగడలాడించాడు. గాంధీజీ ప్రారంభించిన స్వాతంత్ర్యోద్యమానికి పూర్వమే 1900 సంవత్సరం ప్రాంతంలో వరంగల్లు జిల్లా మెట్పల్లిలో పుట్టి పెరిగిన నాగిరెడ్డి తమ్ముడు. తెల్లదొరల సైన్యం తమ పొలాన్ని తొక్కుకుంటూ పోతుంటే వారిని మందలిస్తాడు. దాంతో తెల్లదొరల సైన్యానికి కోపం వచ్చి అతన్ని బంధిస్తారు. ఈ సంగతి తెలిసి వీరనాగిరెడ్డి వారి గుడారానికి నిప్పు పెట్టి తమ్ముణ్ని తీసుకొస్తాడు. తెల్లదొరలు వీరనాగిరెడ్డిని లొంగకపోతే ఊరిని నాశనం చేస్తామని బెదిరిస్తారు. తన కోసం ఊరు నాశనం కావద్దని ప్రభుత్వానికి నాగిరెడ్డి లొంగిపోతాడు. 18 సంత్సరాలైనా నిండని నాగిరెడ్డిని తప్పయిందని ఒప్పుకుంటే వదిలిపెడతామని కోర్టు అంటుంది. కానీ నాగిరెడ్డి స్వాభిమానంతో క్షమించమని ప్రార్థించక ఉరిశిక్షకు గురవుతాడు. ఉరిశిక్ష అమలు చేయడానికి వచ్చిన ఇంగ్లీషు దొరను గొంతు కొరికి చంపేస్తాడు. దాంతో తెల్లదొరల సైన్యం అక్కడికక్కడే నాగిరెడ్డిని తుపాకులతో కాల్చి చంపేస్తుంది. భగత్‌సింగ్‌ లాంటి వీరనాగిరెడ్డి చరిత్ర ఈనాటి యువతరానికి తెలియకపోయినా పల్లెల్లోని కథాగాయకులు 'సొగసైన వీరనాగిరెడ్డి- నీ పేరే బంగారు కడ్డీ' అని తమ పదాల్లో కీర్తిస్తుంటారు.

తెల్లదొరలనే కాకుండా రజాకార్లను ఎదిరించి వీరస్వర్గమలంకరించిన వీరులెంతో మంది లిఖిత సాహిత్యంలో ప్రముఖ స్థానాన్ని ఆక్రమించుకోకపోయినా జానపద కథాగేయాల్లో శాశ్వత స్థానాన్ని సంపాదించుకున్నారు. రేణికుంట రామిరెడ్డి, కుర్రారం రామిరెడ్డి, మొగులయ్య మొదలైన వీరుల రజాకార్లను, దేశ్‌ముఖ్‌లను ఎదిరించారు. ప్రాణాలను త్యాగం చేశారు. జానపద కథానాయకుల నోళ్లలో గూడు కట్టుకున్నారు.

తెలంగాణ జానపద సాహిత్యంలోని వీరగాథలు తెలంగాణ రాజకీయ చరిత్రకు అద్దం పడితే గ్రామ దేవతల కథాగేయాలు తెలంగాణలోని సామాజిక పరిణామాలను కులపురాణాల ద్వారా అర్థం చేసుకోవచ్చు. తెలంగాణలో ప్రతి కులానికి ఒక పురాణం, కులకథ ఉన్నాయి. ఇవి కులపుట్టుకను వృత్తిధర్మాలను వివరిస్తాయి. కులం, వృత్తి ప్రాధాన్యాలను చెబుతాయి. కులభేదాలు ఎందుకు, ఎట్లా ఏర్పడ్డాయో కూడా కులపురాణాలను విశ్లేషిస్తే అర్థమవుతాయి.

ఈ విధంగా గ్రామదేవతల కథలను, వీరకథాగేయాలను, కులపురాణాలను విశ్లేషిస్తే లిఖిత చరిత్ర చెప్పని తెలంగాణ మత, సామాజిక, రాజకీయ చరిత్రలు వెలుగులోకి వస్తాయి. తెలంగాణ విశిష్టత విశదమవుతుంది. చరిత్రకు సమగ్రత చేకూరుతుంది.

తెలుగు మ్యాట్రిమోనిలో మీకు నచ్చిన జీవిత భాగస్వామి ఎంపికలు - రిజిస్ట్రేషన్ ఉచితం!

Oneindia బ్రేకింగ్ న్యూస్
రోజంతా తాజా వార్తలను పొందండి

Notification Settings X
Time Settings
Done
Clear Notification X
Do you want to clear all the notifications from your inbox?
Settings X
X
We use cookies to ensure that we give you the best experience on our website. This includes cookies from third party social media websites and ad networks. Such third party cookies may track your use on Oneindia sites for better rendering. Our partners use cookies to ensure we show you advertising that is relevant to you. If you continue without changing your settings, we'll assume that you are happy to receive all cookies on Oneindia website. However, you can change your cookie settings at any time. Learn more