నాడు అంబేడ్కర్‌ను విమర్శించి నేడు రాజ్యాంగాన్ని కాపాడాలంటూ నినదించడమా..!!

Updated: Monday, July 14, 2025, 15:58 [IST]

కాంగ్రెస్ పార్టీ తమను తాము భారత రాజ్యాంగ విలువలకు కాపలాదారుగా చెప్పుకుంటూ, "రాజ్యాంగాన్ని రక్షించండి" అనే నినాదంతో ముందుకు సాగుతోంది. ఈ ప్రయత్నం 2024 లోక్‌సభ ఎన్నికల్లో పార్టీకి 99 స్థానాలను అందించింది. 2014 తర్వాత ఇదే అత్యుత్తమ ప్రదర్శన. అయితే, కాంగ్రెస్ పార్టీ చరిత్రను పరిశీలిస్తే, ఇది డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ పట్ల సరిగా వ్యవహరించలేదని, రాజ్యాంగంలో జోక్యం చేసుకుని ప్రజాస్వామ్య సంస్థలను బలహీనపరిచిందని విమర్శకులు వాదిస్తున్నారు.

అయోమయ చరిత్ర: అంబేద్కర్, కాంగ్రెస్

కాంగ్రెస్, డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ మధ్య సైద్ధాంతిక విభేదాలు దాదాపు ఒక శతాబ్దం నాటివి. 1930లలో దళితులకు ప్రత్యేక నియోజకవర్గాలను ఏర్పాటు చేయాలన్న అంబేద్కర్ డిమాండ్‌ను మహాత్మా గాంధీ వ్యతిరేకించారు. దీనికి నిరసనగా గాంధీ నిరాహారదీక్షకు దిగారు. దీంతో అంబేద్కర్ ఒత్తిడికి గురై పూనా ఒప్పందంపై సంతకం చేశారు. రిజర్వ్డ్ స్థానాలతో కూడిన ఉమ్మడి నియోజకవర్గాలకు అంగీకరించారు. దీనిని చాలా మంది దళితులు బలవంతంగా జరిగిన రాజీగా భావించారు. రాజ్యాంగాన్ని రూపొందించడంలో అంబేద్కర్ కీలక పాత్ర పోషించినప్పటికీ, కాంగ్రెస్ ఆయనను రాజ్యాంగ సభకు ఎప్పుడూ నామినేట్ చేయలేదు. ముస్లిం లీగ్ సహాయంతో బెంగాల్ నుండి ఆయన రాజ్యాంగ సభలో అడుగు పెట్టవలసి వచ్చింది. దేశ విభజన తర్వాత ఆయన ప్రాముఖ్యతను గుర్తించిన కాంగ్రెస్, బొంబాయి నుండి ఆయన ఎన్నికకు సహకరించింది.

భిన్న దృక్పథాలు: నెహ్రూ vs అంబేద్కర్

న్యాయ మంత్రిగా, రాజ్యాంగ ముసాయిదా కమిటీ ఛైర్మన్‌గా అంబేద్కర్ నెహ్రూ మంత్రివర్గం నుండి తీవ్ర వ్యతిరేకతను ఎదుర్కొన్నారు. రిజర్వేషన్ల శాశ్వతత్వంపై నెహ్రూ అభ్యంతరం వ్యక్తం చేశారు. ఈ వాదనలు ఇప్పటికీ వినిపిస్తూనే ఉన్నాయి. హిందూ వ్యక్తిగత చట్టాలను సంస్కరించడానికి అంబేద్కర్ ఎంతో ఆసక్తితో రూపొందించిన హిందూ కోడ్ బిల్లును నెహ్రూ ప్రభుత్వం నిలిపివేసింది. దీనికి నిరసనగా అంబేద్కర్ 1951లో తన పదవికి రాజీనామా చేశారు. ఆ తర్వాత జరిగిన ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్ అంబేద్కర్ పై అభ్యర్థులను నిలబెట్టి ఓడించడానికి ప్రయత్నించింది. అంబేద్కర్ యొక్క షెడ్యూల్డ్ కులాల సమాఖ్యను ఎదుర్కోవడానికి కాంగ్రెస్ దళిత నాయకులను ప్రోత్సహించింది. ఇది స్వతంత్ర దళిత రాజకీయాలను బలహీనపరిచిందని విమర్శకులు చెబుతున్నారు.

రాజ్యాంగ సవరణలు, కేంద్రీకృత నియంత్రణ

రాజ్యాంగ సమగ్రతపై కాంగ్రెస్ పార్టీకి కూడా చెడ్డ పేరు ఉంది. నెహ్రూ 1951లో చేసిన మొదటి సవరణ వాక్ స్వాతంత్య్రాన్ని తగ్గించింది. దీనిని అంబేద్కర్ బహిరంగంగా విమర్శించారు. అయితే ఇందిరా గాంధీ అత్యవసర పరిస్థితి (1975-77) సమయంలో 39, 42 సవరణలు తీసుకువచ్చి ప్రధానిని న్యాయ సమీక్ష నుండి తప్పించి, రాజ్యాంగం యొక్క ప్రాథమిక స్వరూపాన్నే మార్చివేశారు. ఆ సమయంలో కాంగ్రెస్ ఆర్టికల్ 356ను ఉపయోగించి ప్రతిపక్ష పాలిత రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలను రద్దు చేసింది. తద్వారా భారతదేశ సమాఖ్య విధానాన్ని బలహీనపరిచింది. ఎన్నికల సంఘం వంటి సంస్థలు ప్రభుత్వ నియంత్రణలో ఉండిపోయాయి. రాజకీయాల్లో ఫిరాయింపులను, డబ్బు ప్రభావాన్ని తగ్గించే సంస్కరణలు ఆలస్యం చేయబడ్డాయి.

జాతి గణనపై వెనకడుగు

నేడు కాంగ్రెస్ నాయకులు కుల గణన, "జనాభా ప్రకారం హక్కులు" గురించి మాట్లాడుతున్నారు. కానీ కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వాలు దీనిపై వెనకడుగు వేశాయి. మండల్ కమిషన్ నివేదిక 1980లో సమర్పించినప్పటికీ, ఇందిరా, రాజీవ్ గాంధీల హయాంలో దాదాపు పది సంవత్సరాల పాటు దానిని పక్కన పెట్టారు. 1990లలో పి.వి. నరసింహారావు దానిని అమలు చేశారు. మల్లికార్జున్ ఖర్గేను దళిత కాంగ్రెస్ అధ్యక్షుడిగా నియమించడం చాలా మందికి ఒక ప్రతీకగా కనిపిస్తుంది. పార్టీ అగ్ర నాయకత్వంలో ఆయనకు ఎంత అధికారం ఉందనే ప్రశ్నలు అలాగే ఉన్నాయి.

బీజేపీ కౌంటర్ వ్యూహం

బీజేపీ అంబేద్కర్ వారసత్వాన్ని ముందుకు తీసుకువెళుతున్నట్లుగా చెప్పుకుంటోంది. స్మారక చిహ్నాలను ఏర్పాటు చేయడం, "పంచతీర్థ్" వంటి పథకాలను ప్రోత్సహించడం, ద్రౌపది ముర్ము, రామ్ నాథ్ కోవింద్ వంటి నాయకులను అత్యున్నత రాజ్యాంగ పదవులకు ఎంపిక చేయడం వంటివి చేసింది. ఇది కేవలం రాజకీయ లబ్ది కోసమేనని విమర్శకులు భావిస్తున్నప్పటికీ, దళిత, గిరిజన వర్గాలలో ఇది ప్రాతినిధ్య మార్పుగా కనిపిస్తుంది.

అంబేద్కర్ ను వ్యతిరేకించడం, ఆయన సంస్కరణలను నీరుగార్చడం, అత్యవసర సమయంలో రాజ్యాంగాన్ని మార్చడం, సామాజిక న్యాయ చర్యలను ఆలస్యం చేయడం వంటి కాంగ్రెస్ చారిత్రక నిర్ణయాలు రాజ్యాంగాన్ని పరిరక్షించాలనే ప్రస్తుత నిబద్ధతకు సరిపోవడం లేదు. ఏ పార్టీ కూడా తప్పు చేయకుండా ఉండలేదు. కానీ అంబేద్కర్ వారసత్వాన్ని కొనసాగించాలంటే మాటలతో పాటు చేతలు కూడా ఉండాలి. భారతదేశం రాజ్యాంగ చర్చలతో ముందుకు సాగుతున్న తరుణంలో, గతం ఒక అద్దంలాంటిది. కాంగ్రెస్‌కు ఆ ప్రతిబింబం సంక్లిష్టమైనది.