భారత మాజీ ప్రధాని మరణం వెనుక వీడని మిస్టరీ!

Lal Bahadur Shastri Death Anniversary: భారత మాజీ ప్రధాని, నిరాడంబరతకు మారుపేరుగా నిలిచిన లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి వర్ధంతి(జనవరి 11) నేడు. 1966 జనవరి 11న తాష్కెంట్‌లో అప్పటి భారత ప్రధాని లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి హఠాన్మరణం చెందారు. భారత్-పాక్ యుద్ధం తర్వాత కుదిరిన చారిత్రాత్మక ఒప్పందం జరిగిన కొన్ని గంటల్లోనే ఆయన తుదిశ్వాస విడవడం దేశాన్ని దిగ్భ్రాంతికి గురి చేసింది. అయితే ఆయన మరణంపై నేటికీ అనేక అనుమానాలు, చర్చలు సాగుతూనే ఉన్నాయి.

పోస్టుమార్టం ఎందుకు నిర్వహించలేదు?
లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి భౌతిక కాయానికి పోస్టుమార్టం చేయకపోవడంపై ఇప్పటికీ విమర్శలు వస్తుంటాయి. తాష్కెంట్‌లోని రష్యా, భారత రాయబార కార్యాలయ వైద్యులు ఆయన మరణానికి 'గుండెపోటు' కారణమని ప్రాథమిక నివేదిక ఇచ్చారు. అప్పట్లో సహజ మరణాలకు పోస్టుమార్టం తప్పనిసరి అనే నిబంధన లేదు. అప్పటి సోవియట్ యూనియన్ భారత్‌కు సన్నిహిత మిత్రదేశం. అక్కడ జరిగిన మరణంపై అనుమానాలు వ్యక్తం చేస్తే అంతర్జాతీయ స్థాయిలో దౌత్యపరమైన సమస్యలు తలెత్తుతాయని ప్రభుత్వం భావించి ఉండవచ్చు. ఆ సమయంలో ఉన్న గందరగోళంలో పోస్టుమార్టం కోసం కుటుంబ సభ్యుల నుంచి అధికారిక అంగీకారం తీసుకోలేదు, అలాగే అప్పటి పరిస్థితుల్లో వారు కూడా దానిపై ఒత్తిడి చేయలేకపోయారు.

కుల్దీప్ నయ్యర్ వివరణ: ఆ రాత్రి ఏం జరిగింది?
లాల్ బహదూర్ శాస్త్రితో పాటు తాష్కెంట్ వెళ్లిన ప్రముఖ జర్నలిస్ట్ కుల్దీప్ నయ్యర్ తన ఆత్మకథ 'బియాండ్ ద లైన్స్'లో కొన్ని కీలక విషయాలను ప్రస్తావించారు. శాస్త్రి మృతదేహాన్ని చూసినప్పుడు ఆయన ముఖం, చర్మం నీలం రంగులోకి మారినట్లు గమనించారు. శరీరం అసాధారణంగా ఉబ్బినట్లు కనిపించింది. సాధారణంగా గుండెపోటుతో చనిపోయిన వారి శరీరం అంత త్వరగా నీలం రంగులోకి మారదని, దీనివల్ల ఆయనకు విషం ఇచ్చారనే అనుమానాలు బలపడ్డాయని ఆయన పేర్కొన్నారు. "ఒక్కసారి పోస్ట్‌మార్టం జరిపి ఉంటే, ఈ సందేహాలన్నీ పటాపంచలయ్యేవి" అని ఆయన ఆవేదన వ్యక్తం చేశారు.

తాష్కెంట్ వెళ్లే ముందు శాస్త్రి ఆరోగ్యం ఎలా ఉంది?
లాల్ బహదూర్ శాస్త్రికి గతంలోనే గుండె సంబంధిత సమస్యలు ఉన్నాయి. 1959-60 ప్రాంతంలో ఆయనకు మొదటిసారి గుండెపోటు వచ్చింది. అప్పటి నుంచి ఆయన క్రమం తప్పకుండా మందులు వాడుతూ, వైద్యుల పర్యవేక్షణలో ఉండేవారు. 1965 యుద్ధం సమయంలో ఆయన విశ్రాంతి లేకుండా పనిచేశారు. తాష్కెంట్ వెళ్లే ముందు ఆయన ఆరోగ్యం నిలకడగానే ఉన్నప్పటికీ, వైద్యులు ఆయనను చలి వాతావరణం, శారీరక శ్రమకు దూరంగా ఉండమని హెచ్చరించారు. తాష్కెంట్‌లో చర్చల సమయంలో ఆయన తీవ్ర మానసిక ఒత్తిడికి లోనయ్యారని, అక్కడి విపరీతమైన చలి కూడా ఆయన ఆరోగ్యంపై ప్రభావం చూపి ఉండవచ్చని ఒక వాదన ఉంది.

మరణం తర్వాత శరీరం నీలం రంగులోకి ఎందుకు మారుతుంది?
వైద్య శాస్త్రం ప్రకారం.. మరణించిన తర్వాత గుండె కొట్టుకోవడం ఆగిపోవడం వల్ల రక్త ప్రసరణ నిలిచిపోతుంది. దీనివల్ల రక్తం శరీరంలోని కింది భాగాల్లో పేరుకుపోయి నీలం లేదా ఊదా రంగు మచ్చలు ఏర్పడతాయి. దీనిని 'లివర్ మోర్టిస్' అంటారు. అయితే విష ప్రయోగం జరిగినప్పుడు లేదా ఊపిరి అందకపోయినప్పుడు కూడా ఇలాంటి లక్షణాలు కనిపిస్తాయి. శాస్త్రి విషయంలో అది సహజమైనదా లేక కుట్రనా అనేది ఇప్పటికీ తేలని రహస్యమే.

English summary

On Lal Bahadur Shastri’s death anniversary, unanswered questions still surround his sudden demise in Tashkent. Why was no postmortem conducted? Was it a heart attack or something more?