భారత్ కు ఇరాన్ భారీ గుడ్ న్యూస్..? తక్కువ ధరకే పెట్రోల్, డీజిల్..!
అమెరికా, ఇరాన్ దేశాల మధ్య శాంతి ఒప్పందం కుదిరేందుకు రంగం సిద్ధం అవుతోంది. ఈ పరిణామాలు భారత్ కు అత్యంత కీలకమైనవిగా మారాయి. ఈ ఒప్పందం ద్వారా ఇరు దేశాల మధ్య సత్సంబంధాలు బలపడితే, భారత్- ఇరాన్ల మధ్య నిలిచిపోయిన వాణిజ్య లావాదేవీలకు మళ్లీ మార్గం సుగమం అవుతుందా అన్న ఆశలు చిగురిస్తున్నాయి. ప్రధానంగా చౌక ధరకు ముడి చమురు, గ్యాస్ దిగుమతులు పునః ప్రారంభం అవుతాయా అనే ఉత్కంఠ నెలకొంది.
గతంలో అంతర్జాతీయ వేదికలపై జమ్మూ కాశ్మీర్ వంటి కీలక అంశాల్లో ఇరాన్.. భారత్ కు ఎంతో అండగా నిలిచింది. గల్ఫ్ కోఆపరేషన్ కౌన్సిల్, ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ఇస్లామిక్ కోఆపరేషన్ వంటి వేదికలలో కూడా ఇరాన్ మద్దతు లభించింది. అయితే.. అమెరికాతో సత్సంబంధాల నేపథ్యంలో, భారత్ ఇరాన్ కు బహిరంగ మద్దతు ఇవ్వడంలో కొంత వెనకడుగు వేసింది. ఈ తరుణంలో తాజా ఒప్పందం భారత్ కు ఒక మంచి అవకాశంగా భావిస్తున్నారు.
భారత్- ఇరాన్ ద్వైపాక్షిక సంబంధాలు
అమెరికా ఒత్తిడి కారణంగా అంతర్జాతీయ వేదికలపై తటస్థ వైఖరిని ప్రదర్శించేందుకు దౌత్యపరంగా భారత్ ప్రయత్నించింది. అయితే కొన్ని సందర్భాల్లో భారత్.. అమెరికా వైపు మొగ్గు చూపినట్లు స్పష్టమైంది. ఈ క్రమంలోనే పశ్చిమాసియాలో ఉద్రిక్తతలు ఉన్నప్పటికీ భారత ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ.. ఇజ్రాయెల్ పర్యటన చేపట్టడం అంతర్జాతీయంగా చర్చనీయాంశమైంది. మోదీ అక్కడి పార్లమెంటు అయిన నెసెట్ ను ఉద్దేశించి ప్రసంగిస్తూ.. ఆ యూదు దేశాన్ని తమ "పితృభూమి"గా అభివర్ణించారు.
గతంలో అమెరికా ఆంక్షలు విధించకముందు భారత్, ఇరాన్ మధ్య ద్వైపాక్షిక వాణిజ్యం అత్యున్నత స్థాయికి చేరింది. ఇరు దేశాల మధ్య వాణిజ్య విలువ గరిష్టంగా 20 బిలియన్ డాలర్ల వరకు నమోదైంది. ఇంధన రంగంతో పాటు వ్యూహాత్మక మౌలిక వసతుల కల్పనలో ఇరు దేశాలు బలమైన భాగస్వామ్యాన్ని కలిగి ఉండేవి. ముఖ్యంగా 2017-18 ఆర్థిక సంవత్సరంలో భారత్.. ఇరాన్ నుండి సుమారు 12.11 బిలియన్ డాలర్ల ముడి చమురును దిగుమతి చేసుకుంది.
అయితే.. 2019లో అమెరికా ప్రభుత్వం ఇరాన్ పై కఠినమైన ద్వితీయ శ్రేణి ఆంక్షలను విధించడంతో ఈ సంబంధాలు ఒక్కసారిగా దెబ్బతిన్నాయి. ఈ ఆంక్షల వల్ల ఇరాన్ తో ఎలాంటి వాణిజ్య సంబంధాలను కొనసాగించడం భారత్ కు దాదాపు అసాధ్యంగా మారింది. గ్లోబల్ బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థల నుంచి ఎదురైన పరిమితులను అధిగమించేందుకు, విదేశీ మారక ద్రవ్య నిల్వలను నిర్వహించేందుకు ఇరు దేశాలు ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలను అన్వేషించవలసి వచ్చింది. ఇందులో భాగంగా ప్రత్యేక రూపాయి ఆధారిత చెల్లింపుల విధానాన్ని రూపొందించారు.
భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్, ఇరాన్ సెంట్రల్ బ్యాంక్ క్రోడీకరించి ఒక వినూత్న ఆర్థిక చెల్లింపుల వ్యవస్థను impediment లేకుండా అమలులోకి తెచ్చాయి. దీని ప్రకారం భారత్.. ఇరాన్ నుంచి కొనుగోలు చేసిన చమురుకు రియాల్స్ రూపంలో చెల్లింపులు జరిపే ఏర్పాటు చేసుకుంది. కానీ ఈ ఆంక్షల తీవ్రత పెరగడం వల్ల ఇరాన్ వద్ద రూపాయి నిల్వలు త్వరగానే హరించుకుపోయాయి. దీంతో ఇరు దేశాల మధ్య వాణిజ్య సంబంధాలు క్రమంగా నిలిచిపోయే పరిస్థితి ఏర్పడింది.
అమెరికా ఆంక్షల అనంతర కాలంలో భారత్, ఇరాన్ ద్వైపాక్షిక వాణిజ్యం భారీగా పడిపోయి 1.6 బిలియన్ డాలర్లకు పరిమితమైంది. ఆ తర్వాత 2020 నాటికి భారత్.. ఇరాన్ నుంచి ముడి చమురు దిగుమతులను పూర్తిగా సున్నాకు తగ్గించుకోవాల్సి వచ్చింది. ప్రస్తుతం ఇరు దేశాల మధ్య కేవలం మానవతా సహాయం, ప్రాథమిక అవసరాల వస్తువులకే వాణిజ్యం పరిమితమైంది. ప్రస్తుతం భారత్ నుంచి బాస్మతీ బియ్యం, టీ పొడి, ఔషధాలను ఇరాన్ కొనుగోలు చేస్తుండగా.. ఇరాన్ నుంచి ఎండుద్రాక్ష, రసాయనాలు భారత్ కు వస్తున్నాయి.
చాబహార్ పోర్ట్ అభివృద్ధి ప్రాజెక్టు
భారత్ వ్యూహాత్మకంగా ఎంతో ప్రతిష్టాత్మకమైన ఇరాన్ లోని చాబహార్ నౌకాశ్రయ అభివృద్ధి కోసం పదేళ్ల ఒప్పందాన్ని కుదుర్చుకుంది. ఇండియా పోర్ట్స్ గ్లోబల్ లిమిటెడ్ ద్వారా షాహిద్ బెహెష్తీ టెర్మినల్ నిర్వహణను చేపట్టడానికి సిద్ధమైంది. ఈ నౌకాశ్రయానికి అవసరమైన యంత్రాలు, పరికరాల కొనుగోలుకు 120 మిలియన్ డాలర్ల పెట్టుబడి పెట్టడానికి భారత్ అంగీకరించింది. అదనంగా ఓడరేవు అభివృద్ధి మౌలిక వసతుల కోసం 250 మిలియన్ డాలర్ల రుణ సదుపాయాన్ని కూడా భారత్ ఆఫర్ చేసింది.
ఈ భారీ ప్రాజెక్టును ముందుకు తీసుకెళ్లకుండా నిలిపివేయాలని వాషింగ్టన్ తీవ్రమైన ఒత్తిడి తెచ్చింది. ఇరాన్పై విధించిన ఆంక్షలను గౌరవించాలని అమెరికా హెచ్చరించడంతో, భారత్ అనివార్యంగా ఆ ఒత్తిళ్లకు లోబడాల్సి వచ్చింది. ఫలితంగా, ఎంతో ప్రయోజనకరమైన చాబహార్ ఓడరేవు అభివృద్ధి పనులు ఆచరణలో దాదాపుగా నిలిచిపోయాయి. ఇప్పుడు శాంతి ఒప్పందం కుదిరితే, ఈ అడ్డంకులు తిరిగి తొలగిపోయే అవకాశం ఉంది. దీని ద్వారా భారత్ ప్రాజెక్టుపై మళ్లీ దృష్టి సారించవచ్చు.
భారత్కు చమురు ప్రయోజనాలు
అమెరికా, ఇరాన్ ల మధ్య కుదిరే శాంతి ఒప్పందం వల్ల భారత్ కు చమురు రంగంలో కలిగే ప్రత్యక్ష ప్రయోజనాలు అనేకం ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా వెనిజులా నుండి దిగుమతి చేసుకునే చమురు కంటే ఇరాన్ ముడి చమురు భారత్కు మరింత చౌకగా లభిస్తుంది. వెనిజులా మరియు అమెరికా చమురులో సల్ఫర్ శాతం ఎక్కువగా ఉండటం వల్ల శుద్ధి ఖర్చులు భారీగా ఉంటాయి. అదే ఇరాన్ చమురు సాధారణ రకానికి చెందింది కాబట్టి దీనిని శుద్ధి చేయడానికి తక్కువ ఖర్చు అవుతుంది.
ఇరాన్తో సత్సంబంధాల పునరుద్ధరణ ద్వారా రవాణా ఖర్చులు, బీమా ప్రీమియంలు కూడా గణనీయంగా తగ్గే అవకాశం ఉంది. భారత్ తన దేశీయ ఇంధన అవసరాల కోసం ఏకంగా 85 శాతం ముడి చమురును దిగుమతులపైనే ఆధారపడుతోంది. ఈ దిగుమతులలో సుమారు 50 శాతం నిల్వలు వివాదాస్పద హార్ముజ్ జలసంధి గుండా ప్రయాణించవలసి ఉంటుంది. ఈ తరుణంలో ఇరాన్తో సత్సబంధాలు ఏర్పడి సముద్ర మార్గం సురక్షితంగా మారితే భారతదేశానికి దౌత్యపరంగా ఎంతో ఉపశమనం లభిస్తుంది.
ఆంక్షల తొలగింపుతో ఇరాన్లోని చాబహార్ నౌకాశ్రయ పనులను పునఃప్రారంభించడానికి కూడా భారత్కు పూర్తి స్వేచ్ఛ లభిస్తుంది. ఈ ఓడరేవు హిందూ మహాసముద్ర తీరంలో కొలువై ఉండటమే కాకుండా పాకిస్తాన్లోని గ్వాదర్ నౌకాశ్రయానికి అత్యంత సమీపంలో ఉంటుంది. గ్వాదర్ ఓడరేవును చైనా తన ప్రతిష్టాత్మకమైన బెల్ట్ అండ్ రోడ్ ఇనిషియేటివ్ కింద అభివృద్ధి చేస్తోంది. దీనిని ఎదుర్కొనేందుకు చాబహార్ భారత్కు ఒక వ్యూహాత్మక స్థావరం వలె ఉపయోగపడటం ఖాయంగా కనిపిస్తోంది.
చాబహార్ నౌకాశ్రయం ద్వారా పాకిస్థాన్తో అవసరం లేకుండానే భారత్ నేరుగా మధ్య ఆసియాతో పాటు యూరప్, ఆఫ్రికా ఖండాలకు చేరుకోవచ్చు. ఇది కేవలం వాణిజ్య పరంగానే కాకుండా భారతదేశ భౌగోళిక రాజకీయ వ్యూహాలపై తీవ్ర ప్రభావాన్ని చూపిస్తుంది. ఈ మార్గం ద్వారా రవాణా రంగంలో చైనా ఆధిక్యాన్ని తగ్గించేందుకు భారత్కు వీలుపడుతుంది. అందువల్ల ఈ ఒప్పందం ద్వారా ప్రాంతీయ భౌగోళిక రాజకీయాల సమతుల్యత భారతదేశానికి అనుకూలంగా మారే బలమైన సంకేతాలు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి.
అమెరికా, ఇరాన్ దేశాల శాంతి ఒప్పందం ముగింపు దిశగా సాగడం భారత వ్యూహాత్మక ప్రయోజనాలకు అత్యంత ఊరటనిచ్చే పరిణామం. ఆంక్షలు సడలిస్తే చమురు మార్కెట్లో స్థిరత్వం ఏర్పడటంతో పాటు చాబహార్ రేవు పునర్నిర్మాణానికి ఇది చోదక శక్తిగా మారుతుంది. ఇరు దేశాల మధ్య వాణిజ్య బంధాలు బలపడితే, భారత్ ఆసియా వ్యాప్తంగా తన ఆర్థిక ప్రాతినిధ్యాన్ని మరింత సుస్థిరం చేసుకోగలుగుతుంది.
Click it and Unblock the Notifications
Sign in with Google