G20 అంటే ఏంటి ? ఎందుకు దీనికింత ప్రాధాన్యం ? మూడుదశాబ్దాల్లో ఘనతలివే..!

ఎల్లుండి నుంచి రెండు రోజుల పాటు భారత్ వేదికగా జరిగే అంతర్జాతీయ జీ20 సదస్సుపై ఇప్పుడు ప్రపంచం దృష్టి కేంద్రీకృతమైంది. దీనికి కారణం ఈ సదస్సు వేదికగా తీసుకునే నిర్ణయాలు ప్రపంచ గతిని నిర్ణయించే అవకాశం ఉండటమే.సెప్టెంబర్ 9, 10 తేదీలలో జరిగే ఈ సదస్సుకు 40 మందికి పైగా ప్రపంచ దేశాధినేతలు ఢిల్లీకి తరలివస్తున్నారు. భారతదేశం నిర్వహించే అతిపెద్ద దౌత్య కార్యక్రమాలలో ఒకటిగా ఇది నిలవబోతోంది. ఈ సదస్సుకు ఆతిధ్యం సదరు దేశానికి ఇచ్చిన ఏడాది అధ్యక్ష పదవీ కాలానికి ముగింపును సూచిస్తుంది.

జీ20 సదస్సులో గతేడాది కాలంలో సభ్య దేశాలు అంతకు ముందు అంగీకరించిన ప్రాధాన్య అంశాలపై వారి నిబద్ధతను చాటుకుంటూ విడుదల చేసే ఉమ్మడి ప్రకటన కీలకంగా ఉంటుంది. ఈసారి ఢిల్లీ సదస్సులో విడుదల చేసే ఉమ్మడి ప్రకటనను ఢిల్లీ డిక్లరేషన్ గా పిలుస్తారు. దీన్ని ఆమోదించడంతో ఈనెల 10వ తేదీన సదస్సు ముగుస్తుంది. ఈ సదస్సు ఇందులో భాగస్వాములైన 20 దేశాల మధ్య అంతర్జాతీయ ఆర్ధిక సహకారానికి ప్రధాన వేదికగా నిలుస్తోంది. అలాగే అంతర్జాతీయ విధానాల రూపకల్పనలో జీ20 గ్రూప్ ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తుంది.

జీ20గా పిలుస్తున్న గ్రూపులో ప్రస్తుతం 19 దేశాలు ఉన్నాయి. వీటిలో భారత్, అర్జెంటీనా, ఆస్ట్రేలియా, బ్రెజిల్, కెనడా, చైనా, ఫ్రాన్స్, జర్మనీ, ఇండోనేషియా, ఇటలీ, జపాన్, రిపబ్లిక్ ఆఫ్ కొరియా, మెక్సికో, రష్యా, సౌదీ అరేబియా, దక్షిణాఫ్రికా, టర్కీ, బ్రిటన్, అమెరికా, యూరోపియన్ యూనియన్‌తో పాటు. స్పెయిన్ శాశ్వత అతిథిగా ఆహ్వానించబడింది.జీ20 సభ్యులు ప్రపంచ జనాభాలో 65 శాతం, ప్రపంచ వాణిజ్యంలో 79 శాతం, ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థలో అత్యధికంగా 84 శాతం ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నారు. అలాగే గ్లోబల్ కార్బన్ ఉద్గారాలలోనూ 79 శాతం బాధ్యత వహిస్తున్నారు.

అంతర్జాతీయ ఆర్థిక స్థిరత్వం గురించి చర్చించడానికి అత్యంత కీలకమైన పారిశ్రామిక, అభివృద్ధి చెందుతున్న ఆర్థిక వ్యవస్థలను ఒకచోట చేర్చడం ఈ కూటమి వెనుక ఉన్న ఆలోచన. దీని కోసం జీ20 సభ్యులు ప్రతి సంవత్సరం సమావేశమై పరస్పర ప్రయోజనాలకు సంబంధించిన అంశాలపై చర్చించి విధానాలను రూపొందించుకుంటారు. 1994 మెక్సికన్ పెసో సంక్షోభం, 1999 ఆసియా ఆర్థిక సంక్షోభం తర్వాత జీ20 ఏర్పడింది. జీ7 సదస్సులో కెనడా అప్పటి ఆర్థిక మంత్రి పాల్ మార్టిన్ ప్రపంచంలోని అత్యంత శక్తివంతమైన ఆర్థిక వ్యవస్థలకు ప్రాతినిధ్యం వహించడానికి ఈ గ్రూపు ఉద్దేశించినప్పటికీ.. ఇందులో కీలకమైన దేశాల ప్రాతినిధ్యం లేకపోవడాన్ని ప్రస్తావించారు. అక్కడే జీ20 ఆలోచన పుట్టింది.

ఈ కూటమిలో ఏ దేశాలు భాగం కావాలో నిర్ణయించిన తర్వాత తొలి వార్షిక సమావేశం కోసం ప్రతినిధులు జర్మనీలోని బెర్లిన్‌లో సమావేశమయ్యారు. కానీ 2008 తర్వాతే ఈ సదస్సుల్లో ప్రభుత్వాధినేతలు పాల్గొనడం ప్రారంభమైంది. ఆసక్తికరంగా జీ20ని నాయకుల స్థాయికి చేర్చేందుకు ఐక్యరాజ్యసమితి విముఖత చూపింది. కానీ 2009లో జీ20 అంతర్జాతీయ ఆర్థిక సహకారం కోసం ప్రధాన వేదికగా గుర్తించారు. 1999, 2008 మధ్య జీ20 సదస్సులు జరిగినప్పటికీ వాటి ప్రభావం తక్కువే. 2008 ప్రపంచ ఆర్థిక సంక్షోభం తరువాత ఇది కీలకంగా మారింది.

ఆ తర్వాత తొలి జీ20 లీడర్ షిప్ సదస్సు 2008 నవంబర్ లో వాషింగ్టన్ డీసీలో జరిగింది. "ఫైనాన్షియల్ మార్కెట్స్ అండ్ ది వరల్డ్ ఎకానమీపై ఇది నిర్వహించారు. దీనికి 20 సభ్య దేశాల నాయకులు, స్పెయిన్ మరియు నెదర్లాండ్స్‌తో పాటు ఇంటర్నేషనల్ మానిటరీ ఫోరమ్, ప్రపంచ బ్యాంక్ మరియు ఐక్యరాజ్యసమితి అధిపతులు హాజరయ్యారు. అప్పటి నుండి శిఖరాగ్ర సమావేశం ప్రతీ ఏడాది జరుగుతోంది.

అలాగే జీ20 కూటమికి శాశ్వత నాయకుడు ఉండరు. ప్రతీ సంవత్సరం ఒక్కో దేశం ఫోరమ్ అధ్యక్ష పదవిని చేపట్టాలని నిర్ణయించబడుతుంది. 2023వ సంవత్సరం భారతదేశాన్ని ఇలా ఎంపిక చేశారు. కిందటి సంవత్సరం ఇండోనేషియా ఈ బాధ్యతలు చూసింది. జీ20 అధ్యక్ష స్ధానంలో ఉన్న దేశం జీ20 ఎజెండాను నడిపిస్తుంది. అలాగే సదస్సు నిర్వహిస్తుంది.
దీనికి మరో రెండు దేశాలు మద్దతు ఇస్తున్నాయి. రెండు దేశాలలో ఒకటి గత సంవత్సరం అధ్యక్ష పదవిని కలిగి ఉండాలి , మరొక దేశం తదుపరి సంవత్సరం అధ్యక్ష పదవిని చేపట్టాలని భావిస్తున్నారు. ఈ ఏర్పాటును ట్రోయికా అంటారు. ఇండోనేషియా, ఇండియా, బ్రెజిల్ ప్రస్తుతం ట్రోయికా దేశాలు.

భారత్ గతేడాది డిసెంబర్ 1న జీ20 అధ్యక్ష పదవిని చేపట్టింది. భారత్ పదవీకాలం ఈ సంవత్సరం నవంబర్ 30 వరకు ఉంటుంది.అప్పటివరకూ మనదేశం కూటమి వ్యవహారాలకు నాయకత్వం వహిస్తుంది. ఇందులో జీ20 ఎజెండా , పని మూడు విభిన్న ట్రాక్‌ల ద్వారా నిర్వహిస్తారు. ఇంందులో షెర్పా ట్రాక్, ఫైనాన్స్ ట్రాక్, ఎంగేజ్‌మెంట్ గ్రూపులు ఉంటాయి.
షెర్పా ట్రాక్‌కు సంబంధిత సభ్య దేశాల దూతలు నాయకత్వం వహిస్తారు. షెర్పాలు తమ తమ దేశాల రాష్ట్రాల అధిపతులకు నేరుగా నివేదిస్తారు. షెర్పా ట్రాక్ ఎక్కువగా వ్యవసాయం, అవినీతి వ్యతిరేకత, సంస్కృతి, అభివృద్ధి, విద్య శక్తి, వాణిజ్యం, పర్యాటకం, ఆరోగ్యం, డిజిటల్ ఎకానమీ మొదలైన వాటి చుట్టూ తిరిగే ఆర్థికేతర చర్చలకు సంబంధించినది.

ఫైనాన్స్ ట్రాక్‌కు సభ్య దేశాల ఆర్థిక మంత్రులు మరియు సెంట్రల్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు నాయకత్వం వహిస్తారు. వారు అంతర్జాతీయ ఫైనాన్షియల్ ఆర్కిటెక్చర్, టాక్సేషన్ మరియు ఫైనాన్స్ మరియు హెల్త్ వంటి అంశాలపై చర్చిస్తారు.
ఎంగేజ్‌మెంట్ గ్రూప్‌కు విధాన రూపకల్పనలో సహకరించే ప్రభుత్వేతర వ్యక్తులు మరియు జీ20 నేతలు నాయకత్వం వహిస్తారు. ఇది జీ20 సమ్మిట్‌కు దోహదపడే థింక్ ట్యాంక్‌లు, పౌర సంఘాలు, యువత, వ్యాపారాలు, మహిళలు, కార్మికులు మొదలైన వారితో కలిసి పని చేస్తుంది.

జీ20 సభ్యులు ఐదు గ్రూపులుగా విభజించబడ్డారు. ప్రతీ ఏడాది అధ్యక్ష పదవి ఒక గ్రూపు నుండి మరొకదానికి వెళుతుంది. రష్యా, దక్షిణాఫ్రికా, టర్కీలతో భారత్‌ గ్రూప్‌-2లో ఉంది. గ్రూపు వంతు వచ్చినప్పుడు ఒక గ్రూపులోని ప్రతి దేశం అధ్యక్ష పదవికి అర్హత సాధిస్తుంది. దీనిపై దేశాలు తమలో తాము చర్చలు జరుపుకుంటాయి. ఎవరు మాంటిల్‌ను తీసుకోవాలో నిర్ణయించుకుంటారు. అర్జెంటీనా, మెక్సికోలతో పాటు గ్రూప్ 3లో ఉన్న బ్రెజిల్‌కు ఇప్పుడు అధ్యక్ష పదవి దక్కనుంది.

దశాబ్దానికి పైగా జీ20 కూటమి ప్రపంచ సమస్యల పరిష్కారంలో ప్రముఖ పాత్ర పోషించింది. 2008 యూఎస్ఆర్థిక సంక్షోభం సమయంలో దీని ప్రాముఖ్యత తెలిసింది. ఆర్థిక సంక్షోభం నుండి జీ20 సామాజిక ఎజెండా కిందకు వచ్చే అంశాలకు ఇది కట్టుబడి ఉంది. 2014లో బ్రిస్బేన్‌లో జరిగిన సదస్సులో 2025 నాటికి శ్రామిక శక్తిలో పురుషులు, స్త్రీల మధ్య అంతరాన్ని 25 శాతం తగ్గించాలని ప్రతిజ్ఞ చేసింది. 2017లో హాంబర్గ్‌లో జీ20 కాంపాక్ట్ విత్ ఆఫ్రికా చొరవను ప్రారంభించింది.

ఇది ప్రైవేట్ రంగ అభివృద్ధి మరియు పెట్టుబడులను ప్రోత్సహించడం మరియు మెరుగుపరచడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. అదే ఏడాది 19 మంది సభ్యులు వాతావరణ మార్పుపై పారిస్ ఒప్పందానికి కట్టుబడి ఉంటామని ప్రతిజ్ఞ చేశారు. అప్పటి అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ తన దేశం వైదొలుగుతున్నట్లు ప్రకటించినప్పటికీ, కోవిడ్ మహమ్మారి సమయంలో ఆర్థిక వ్యవస్థలు, సరఫరా గొలుసులకు మద్దతు ఇవ్వడానికి జీ20 అనేక చర్యలు చేపట్టింది.

English summary

G20 group is playing key role in deciding various policies across the globe and running for almost three decades.