భారత్‌లోకి " పైప్డ్ " గ్యాస్ ఎక్కడి నుండి వస్తుంది? ఇది కూడా అయిపోతుందా??

భారతదేశ ఇంధన అవసరాలు వేగంగా పెరుగుతున్నాయి, LNG దిగుమతుల్లో ప్రపంచంలో నాలుగో అతిపెద్ద దేశం భారత్. పశ్చిమాసియాలో ప్రస్తుతం నెలకొన్న యుఎస్-ఇజ్రాయెల్-ఇరాన్ వివాదం స్ట్రెయిట్ ఆఫ్ హార్ముజ్‌ను ప్రభావితం చేయడంతో ఇంధన భద్రత తీవ్ర అస్థిరతను ఎదుర్కొంటోంది. ప్రపంచ LNG వాణిజ్య మార్గంలో దాదాపు 20 శాతం ఈ కీలక జలమార్గం గుండానే జరుగుతుంది.

ఈ సంక్షోభం భారత్‌కు ఊహించని సరఫరా సవాళ్లను తెచ్చిపెట్టింది. దేశీయంగా సహజ వాయువును ఉత్పత్తి చేస్తున్నప్పటికీ, 2023లో 36.4 బిలియన్ క్యూబిక్ మీటర్ల (bcm) ఉత్పత్తితో ఇది మొత్తం అవసరాల్లో సగం మాత్రమే తీర్చగలుగుతోంది. మిగిలిన సగం ప్రధానంగా ద్రవీకృత సహజ వాయువు (LNG) రూపంలో దిగుమతి అవుతుంది. పశ్చిమాసియా అస్థిరత నేపథ్యంలో, భారత్ ప్రస్తుతం ఆస్ట్రేలియా, కెనడా, అమెరికాల వైపు చూస్తోంది.

తూర్పు తీరంలోని లోతైన కృష్ణా-గోదావరి (KG) బేసిన్ దేశీయ గ్యాస్ ఉత్పత్తికి అతిపెద్ద వనరు. KG బేసిన్‌లోని ఆర్ క్లస్టర్, శాటిలైట్ క్లస్టర్, MJ అనే మూడు క్షేత్రాలు 2024లో దేశ మొత్తం ఉత్పత్తిలో దాదాపు 25 శాతం వాటాను కలిగి ఉన్నాయి. భూభాగ ఉత్పత్తిలో ఈశాన్య రాష్ట్రాలైన అస్సాం, త్రిపుర బేసిన్‌లు దాదాపు 47 శాతం, మొత్తం సరఫరాలో 13 శాతాన్ని అందిస్తున్నాయి.

ONGC, ఆయిల్ ఇండియా వంటి ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలు ముంబై ఆఫ్‌షోర్, ఈశాన్య బేసిన్‌లలో ప్రధాన నిర్వాహకులు, కొన్ని 1960ల నుండి ఉత్పత్తి చేస్తున్నాయి. అయితే, దేశీయ ఉత్పత్తి వృద్ధికి పరిమితులున్నాయి. పాతబడిన ముంబై ఆఫ్‌షోర్ క్షేత్రాలు, KG-D6 నుండి స్థిరమైన ఉత్పత్తితో 2030 నాటికి 38 bcmకి చేరుకున్నా, ఇది ప్రస్తుత డిమాండ్‌ను తీర్చడం కష్టం.

దేశీయ ఉత్పత్తి ప్రస్తుత అవసరాలను తీర్చలేకపోవడం వల్లే భారత్ అధిక మొత్తంలో LNGని దిగుమతి చేసుకోవాల్సి వస్తోందని నిపుణులు పేర్కొంటున్నారు. 2030 నాటికి దేశ ఇంధన మిశ్రమంలో సహజ వాయువు వాటాను ప్రస్తుత 6-7 శాతం నుండి 15 శాతానికి పెంచాలనే ప్రభుత్వ లక్ష్యం దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని మరింత పెంచుతుంది.

LNG అనేది ద్రవీకృత సహజ వాయువు. దీన్ని మైనస్ 162 డిగ్రీల సెల్సియస్ వరకు అతిశీతలీకరించడం ద్వారా అసలు పరిమాణంలో దాదాపు 600 వంతుకు కుదించబడుతుంది. ఇది నౌకల ద్వారా ప్రపంచవ్యాప్తంగా రవాణా చేయడానికి వీలు కల్పిస్తుంది. పోర్టుకు చేరిన తర్వాత, తిరిగి గ్యాస్‌గా మార్చి పైప్‌లైన్‌ల ద్వారా పంపిణీ చేస్తారు. భారతదేశంలో ఇది విద్యుత్ ప్లాంట్లకు, ఎరువుల కర్మాగారాలకు, పారిశ్రామిక బాయిలర్లకు ఉపయోగపడుతుంది.

ఇదే కాకుండా, ఇళ్లకు పైప్డ్ నేచురల్ గ్యాస్ (PNG)గా, వాహనాలకు కంప్రెస్డ్ నేచురల్ గ్యాస్ (CNG)గా సరఫరా అవుతుంది. బొగ్గుతో పోలిస్తే తక్కువ కార్బన్ డయాక్సైడ్ విడుదల చేయడం వల్ల LNG స్వచ్ఛమైన ఇంధనంగా పరిగణించబడుతుంది. భారత్ LNG దిగుమతులలో మధ్యప్రాచ్యం ఆధిపత్యం వహిస్తోంది, దశాబ్దాలుగా ఖతార్ అగ్ర సరఫరాదారుగా ఉంది. అమెరికా వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న ప్రత్యామ్నాయంగా అవతరించింది. 2024లో LNG దిగుమతులు 36 bcmకి చేరాయి.

PNG (పైప్డ్ నేచురల్ గ్యాస్) సరఫరాకు తక్షణ కొరత లేనప్పటికీ, ఏప్రిల్ తర్వాత స్ట్రెయిట్ ఆఫ్ హార్ముజ్ అంతరాయాలు కొనసాగితే PNG ధరలు 20–30 శాతం పెరిగి, ఢిల్లీ, ముంబై వంటి అధిక డిమాండ్ ఉన్న నగరాల్లో రేషనింగ్‌కు దారితీయవచ్చు. ఖతార్ నుండి LNG సరఫరా తగ్గడంతో ఎరువుల కర్మాగారాలు ఇప్పటికే ముడిసరుకు సమస్యలను ఎదుర్కొంటున్నాయి.

LNG నౌకల ద్వారా దేశానికి చేరిన తర్వాత, తీరప్రాంతాల్లోని రీగ్యాసిఫికేషన్ టెర్మినల్స్‌లో తిరిగి గ్యాస్‌గా మార్చబడుతుంది (regasification terminals). గుజరాత్‌లోని దేహజ్‌లో ఉన్న పెట్రోనెట్ LNG టెర్మినల్ దేశంలో అత్యంత రద్దీగా ఉండే కేంద్రం. హజీరా, దభోల్, కొచ్చి, ధమ్రా, ఎన్నూరులలో కూడా కీలకమైన టెర్మినల్స్ పనిచేస్తున్నాయి. గోపాల్‌పూర్ వంటి కొత్త టెర్మినల్స్‌ను కూడా భారత్ నిర్మిస్తోంది, దశాబ్దం చివరినాటికి పెరుగుతున్న గ్యాస్ పరిమాణాన్ని నిర్వహించడానికి ఇవి దోహదపడతాయి.

2026 ఫిబ్రవరి చివరలో తీవ్రమైన యుఎస్-ఇజ్రాయెల్-ఇరాన్ సంఘర్షణ భారతదేశ ఇంధన భద్రతను తీవ్ర ఒత్తిడికి గురిచేసింది. ఖతార్, యూఏఈల నుండి వచ్చే LNG దిగుమతుల్లో 50-60 శాతం, LPG దిగుమతుల్లో 90 శాతం స్ట్రెయిట్ ఆఫ్ హార్ముజ్ గుండానే రవాణా అవుతాయి. ఈ మార్గం దాదాపు నిలిచిపోవడంతో సరఫరా గొలుసులు దెబ్బతిన్నాయి.

భారతదేశ LPG వినియోగంలో సుమారు 60 శాతం దిగుమతులే, వాటిలో 90 శాతం హార్ముజ్ నుండి వస్తాయి. ఈ అంతరాయం భారతీయ గృహాలపై ఇప్పటికే ప్రభావం చూపుతోంది. LPG డెలివరీలు 7 నుండి 14 రోజుల ఆలస్యాన్ని ఎదుర్కొంటున్నాయి, డిమాండ్‌ను నియంత్రించడానికి గృహాలకు 25–45 రోజుల ముందుగా బుక్ చేసుకోమని సలహా ఇస్తున్నారు. ఖతార్ LNG తగ్గడం వల్ల దేశంలోని మూడు యూరియా ప్లాంట్ల ఉత్పత్తి తగ్గింది, ఇది ఎరువులు, ఆహార ఉత్పత్తిపై తీవ్ర ప్రభావం చూపుతుంది.

దిగుమతి టెర్మినల్స్‌లో, పెట్రోనెట్ LNG దేహజ్ కేంద్రం హార్ముజ్‌తో అనుసంధానించబడిన సరఫరాపై దాదాపు 76 శాతం ఆధారపడటంతో, ఇది అత్యంత ప్రమాదంలో ఉంది. దీనికి ప్రతిస్పందనగా, భారత్ ప్రత్యామ్నాయ వనరుల కోసం చురుకుగా అన్వేషిస్తోంది. ఆస్ట్రేలియా అదనపు గ్యాస్ సరఫరాలను అందించింది. భారత్ అమెరికా గల్ఫ్ కోస్ట్ నుండి LPG దిగుమతులను పెంచుకుంటోంది. కెనడా కూడా భారత్‌తో మొదటి దీర్ఘకాలిక LPG సరఫరా ఒప్పందంపై పనిచేస్తోంది.

LPG (ద్రవీకృత పెట్రోలియం గ్యాస్) LNGకి భిన్నమైన ఇంధనం కాగా, దాని రవాణా కూడా అదే హార్ముజ్ మార్గం గుండానే జరుగుతుంది. భారత్ ప్రపంచంలో రెండవ అతిపెద్ద LPG వినియోగదారు. గత దశాబ్దంలో మొత్తం వినియోగంలో దిగుమతుల వాటా 2014లో 47% నుండి ప్రస్తుతం 60%కి పెరిగింది. ఖతార్, యూఏఈ, కువైట్, సౌదీ అరేబియా, ఒమన్, అమెరికా వంటి దేశాల నుండి భారత్ LPGని దిగుమతి చేసుకుంటుంది.

ఖతార్, సౌదీ నుండి LPG సరఫరా దాదాపు 30 శాతం తగ్గింది. భారతదేశ LPG నిల్వ సామర్థ్యం సుమారు 1.2–1.4 మిలియన్ టన్నులు. అక్రమ నిల్వలను, బ్లాక్ మార్కెటింగ్‌ను అరికట్టడానికి ప్రభుత్వం నిత్యావసర వస్తువుల (Essential Commodities) చట్టాన్ని అమలు చేసింది, 12,000కు పైగా తనిఖీలు చేసి 15,000కు పైగా సిలిండర్లను స్వాధీనం చేసుకుంది. దేశీయ రిఫైనరీ LPG ఉత్పత్తి 36% పెరిగింది.

అమెరికా, కెనడా, ఆస్ట్రేలియా వంటి ప్రత్యామ్నాయ సరఫరాదారుల కోసం భారత్ అన్వేషిస్తున్నప్పటికీ, అమెరికా నుండి వచ్చే సరుకులకు సగటున 45 రోజులు పడుతుంది. గల్ఫ్ పోర్టుల నుండి 7-8 రోజుల్లో చేరే సరుకులతో పోలిస్తే ఇది పెద్ద లాజిస్టికల్ సవాలు. ఈ లాజిస్టికల్ సవాళ్లు సరఫరా సమయాలను ఆలస్యం చేస్తాయి.

భవిష్యత్తులో భారతదేశానికి మరింత గ్యాస్ అవసరం అవుతుంది. 2030 నాటికి LNG డిమాండ్ సంవత్సరానికి 64 bcmకి చేరుకుంటుందని అంచనా. 2023-2030 మధ్య 11 శాతం సగటు వార్షిక వృద్ధి రేటు గత దశాబ్దంలో రెట్టింపు కానుంది. రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్, ONGCల ద్వారా KG బేసిన్ ప్రాజెక్టులు 2027 నాటికి దేశీయ చమురు, గ్యాస్ ఉత్పత్తిని గరిష్ట స్థాయికి చేర్చవచ్చు.

అయితే ఈ పెరుగుదల కూడా డిమాండ్, సరఫరా మధ్య అంతరాన్ని పూరించదని సూచిస్తున్నారు. దేశీయ క్షేత్రాలు పాతబడటం, డిమాండ్ వేగంగా పెరగడం, పశ్చిమాసియా ఇకపై నమ్మదగిన సరఫరాదారు కాకపోవడం వంటి కారణాలతో దిగుమతి చేసుకున్న LNG భారతదేశ ఇంధన భవిష్యత్తుకు మరింత కీలకం కానుంది. అందువల్ల, ఇంధన భద్రతను నిర్ధారించడానికి బహుళ వనరులను అభివృద్ధి చేయడం అనివార్యమని అభిప్రాయం వ్యక్తం అవుతోంది.

English summary

Examines India's growing LNG imports, limits of domestic gas production, and efforts to diversify supply amid Strait of Hormuz tensions. Highlights KG basin output, potential LNG suppliers, and terminal capacity to meet rising demand while maintaining energy security.