ఒత్తిడితో మధుమేహం ముప్పు.. రెండింటి మధ్య సంబంధం ఏమిటి?

మన ఆధునిక జీవనశైలిలో ఒత్తిడి (Stress), డయాబెటిస్ (మధుమేహం) రెండు చాలా సాధారణ సమస్యలు. ఇవి రెండూ వేర్వేరు ఆరోగ్య పరిస్థితులు అయినప్పటికీ, వీటి మధ్య ఒక బలమైన అనుబంధం ఉందని పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి. అయితే, ఒత్తిడి నిజంగా డయాబెటిస్‌ను పెంచుతుందా? వీటి మధ్య నిజంగా అనుబంధం ఉందా? ఈ వ్యాసంలో మనం ఒత్తిడికి, డయాబెటిస్‌కు మధ్య ఉన్న సంబంధాన్ని వివరిద్దాం..

ఒత్తిడి అంటే ఏమిటి?
ఒత్తిడి అనేది మన శరీరం ఏదైనా సవాలును, ప్రమాదాన్ని లేదా మార్పును ఎదుర్కొన్నప్పుడు దాని ప్రతిస్పందన. ఇది శారీరకంగా, మానసికంగా ప్రభావితం చేస్తుంది. స్వల్పకాలిక ఒత్తిడి (Acute Stress) కొన్నిసార్లు సహాయకరంగా ఉంటుంది (ఉదాహరణకు, ఒక పరీక్షకు లేదా ప్రెజెంటేషన్‌కు సిద్ధం కావడానికి). కానీ దీర్ఘకాలిక ఒత్తిడి (Chronic Stress) అనేక ఆరోగ్య సమస్యలకు దారితీస్తుంది, వాటిలో డయాబెటిస్ ఒకటి.

డయాబెటిస్ అంటే ఏమిటి?
డయాబెటిస్ అనేది శరీరంలోని రక్తంలో చక్కెర (గ్లూకోజ్) స్థాయిలు అసాధారణంగా పెరిగే ఒక దీర్ఘకాలిక వ్యాధి. మన శరీరం ఇన్సులిన్ అనే హార్మోన్‌ను సరిగా ఉత్పత్తి చేయలేకపోవడం లేదా దాన్ని సమర్థవంతంగా ఉపయోగించుకోలేకపోవడం వల్ల ఇది జరుగుతుంది. గ్లూకోజ్ అనేది మన శరీరానికి శక్తిని అందించే ముఖ్యమైన వనరు. రక్తంలో అధిక గ్లూకోజ్ స్థాయిలు కాలక్రమేణా గుండె, మూత్రపిండాలు, కళ్ళు మరియు నరాల వంటి అవయవాలకు హాని కలిగిస్తాయి. టైప్ 2 డయాబెటిస్ అనేది జీవనశైలి, ఆహారం మరియు జన్యుపరమైన కారణాలతో దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉంటుంది.

ఒత్తిడికి, డయాబెటిస్‌కు మధ్య ప్రత్యక్ష సంబంధం:
ఒత్తిడి శరీరంలోని హార్మోన్ల స్థాయిలను ప్రభావితం చేయడం ద్వారా డయాబెటిస్‌ను నేరుగా ప్రభావితం చేస్తుంది. ఒత్తిడికి గురైనప్పుడు, మన శరీరం కార్టిసోల్, అడ్రినాలిన్ (ఎపినెఫ్రిన్) వంటి 'స్ట్రెస్ హార్మోన్లను' విడుదల చేస్తుంది. ఈ హార్మోన్లు శరీరాన్ని 'పోరాటం లేదా పలాయనం' (fight or flight) మోడ్‌కు సిద్ధం చేస్తాయి.

గ్లూకోజ్ ఉత్పత్తి పెరుగుతుంది: స్ట్రెస్ హార్మోన్లు, ముఖ్యంగా కార్టిసోల్, కాలేయాన్ని ఎక్కువ గ్లూకోజ్‌ను రక్తంలోకి విడుదల చేయడానికి ప్రేరేపిస్తాయి. ఇది శరీరం తక్షణ శక్తిని ఉపయోగించుకోవడానికి సహాయపడుతుంది.

ఇన్సులిన్ నిరోధకత (Insulin Resistance) పెరుగుతుంది: కార్టిసోల్ మరియు ఇతర స్ట్రెస్ హార్మోన్లు కండరాలు మరియు కణాలు ఇన్సులిన్‌కు తక్కువగా ప్రతిస్పందించేలా చేస్తాయి. అంటే, రక్తంలో గ్లూకోజ్‌ను కణాలలోకి పంపడానికి ఎక్కువ ఇన్సులిన్ అవసరం అవుతుంది.

డయాబెటిస్ లేనివారిలో, శరీరం అదనపు గ్లూకోజ్‌ను నియంత్రించడానికి ఎక్కువ ఇన్సులిన్‌ను ఉత్పత్తి చేస్తుంది. కానీ, దీర్ఘకాలిక ఒత్తిడి వల్ల ఈ ప్రతిస్పందన కొనసాగితే, ప్యాంక్రియాస్ (క్లోమగ్రంథి) అలసిపోయి, తగినంత ఇన్సులిన్‌ను ఉత్పత్తి చేయలేకపోవచ్చు లేదా కణాలు ఇన్సులిన్‌కు పూర్తిగా నిరోధకతను పెంచుకోవచ్చు. ఇది రక్తంలో చక్కెర స్థాయిలు పెరగడానికి దారితీస్తుంది మరియు టైప్ 2 డయాబెటిస్‌కు కారణమవుతుంది.

ఇప్పటికే డయాబెటిస్ ఉన్నవారికి, ఒత్తిడి వల్ల విడుదలయ్యే స్ట్రెస్ హార్మోన్లు వారి రక్తంలో చక్కెర స్థాయిలను అకస్మాత్తుగా పెంచుతాయి, ఇది డయాబెటిస్‌ను నియంత్రించడం చాలా కష్టతరం చేస్తుంది.

ఒత్తిడికి, డయాబెటిస్‌కు మధ్య పరోక్ష సంబంధం:
ఒత్తిడి మన జీవనశైలి అలవాట్లను మార్చడం ద్వారా డయాబెటిస్‌ను పరోక్షంగా కూడా ప్రభావితం చేస్తుంది. ఒత్తిడిలో ఉన్నప్పుడు, చాలా మంది అనారోగ్యకరమైన అలవాట్లకు బానిసలవుతారు. ముఖ్యంగా అనారోగ్యకరమైన ఆహారం తీసుకోవడం. అధిక చక్కెర లేదా కొవ్వు పదార్థాలు తినడం. శరీరానికి వ్యాయామం లేకపోవడం. ఒత్తిడి లేదా అలసట కారణంగా శారీరక శ్రమను తగ్గించడం. సరిగా నిద్రపోకపోవడం . ఒత్తిడి నిద్రలేమికి దారితీస్తుంది, ఇది ఇన్సులిన్ సున్నితత్వాన్ని తగ్గిస్తుంది. ధూమపానం ,మద్యపానం అలవాట్లు. ఒత్తిడిని తగ్గించుకోవడానికి ఈ అలవాట్లకు బానిసలవుతుంతారు. డయాబెటిస్ ఉన్నవారు ఒత్తిడిలో ఉన్నప్పుడు మందులు తీసుకోవడం లేదా రక్తంలో చక్కెరను పరీక్షించుకోవడం నిర్లక్ష్యం చేయవచ్చు. ఈ అలవాట్లన్నీ బరువు పెరగడానికి, ఇన్సులిన్ నిరోధకత పెరగడానికి, చివరికి టైప్ 2 డయాబెటిస్‌కు దారితీయడానికి కారణమవుతాయి.

ఒత్తిడి డయాబెటిస్‌కు ఒక కారణం కావచ్చు, లేదా ఇప్పటికే ఉన్న డయాబెటిస్‌ను మరింత తీవ్రతరం చేయవచ్చు. దీర్ఘకాలిక ఒత్తిడి శరీరంలో హార్మోన్ల అసమతుల్యతను సృష్టించి, ఇన్సులిన్ నిరోధకతను పెంచుతుంది, ఇది రక్తంలో చక్కెర స్థాయిలను పెంచుతుంది. అంతేకాకుండా, ఒత్తిడి అనారోగ్యకరమైన జీవనశైలి అలవాట్లకు దారితీసి, డయాబెటిస్ వచ్చే ప్రమాదాన్ని పెంచుతుంది లేదా డయాబెటిస్ నియంత్రణను కష్టతరం చేస్తుంది. అందువల్ల, డయాబెటిస్‌ను నివారించడానికి లేదా నిర్వహించడానికి ఒత్తిడిని సరిగ్గా నిర్వహించడం చాలా ముఖ్యం. యోగా, ధ్యానం, వ్యాయామం, సరైన నిద్ర, ఆరోగ్యకరమైన ఆహారం, అవసరమైతే మానసిక నిపుణుల సహాయం తీసుకోవడం వంటివి ఒత్తిడిని తగ్గించుకోవడానికి సహాయపడతాయి. ఆరోగ్యకరమైన జీవితం కోసం ఒత్తిడి నిర్వహణను మన దైనందిన జీవితంలో భాగం చేసుకోవడం ముఖ్యం..

English summary

Stress directly affects diabetes by affecting hormone levels in the body. When stressed, our body releases 'stress hormones' such as cortisol and adrenaline (epinephrine). These hormones prepare the body for 'fight or flight' mode.