Explainer: నాలుగేళ్ల తర్వాత రికార్డ్ బ్రేక్.. ఐదో సారి పెంపుపై హెచ్చరిక

పశ్చిమాసియాలో రేగిన యుద్ధ జ్వాలలు దేశీయంగా ఇంధన మంటలను తీవ్రం చేస్తున్నాయి. అమెరికా-ఇరాన్ దేశాల మధ్య నెలకొన్న భౌగోళిక రాజకీయ ఉద్రిక్తతలు ప్రపంచ చమురు సరఫరాను అతలాకుతలం చేస్తుండటంతో, భారతదేశంలో ఇంధన ధరలు ఆకాశాన్ని తాకుతున్నాయి. గత రెండు వారాల వ్యవధిలోనే ప్రభుత్వ రంగ చమురు మార్కెటింగ్ కంపెనీలు (OMCలు) వరుసగా నాలుగు సార్లు ధరలను పెంచి వినియోగదారులపై మోయలేని భారాన్ని మోపాయి. అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో నెలకొన్న అస్థిరత కారణంగా త్వరలోనే ఐదో పెంపు కూడా అనివార్యం కానుందని ఆర్థిక మరియు ఇంధన రంగ నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు.

తాజా సవరణలో భాగంగా ప్రభుత్వ రంగ చమురు కంపెనీలు సోమవారం పెట్రోల్ ధరను లీటరుకు రూ.2.61, అలాగే డీజిల్ ధరను లీటరుకు రూ.2.71 మేర పెంచాయి. ఈ తాజా పెంపుతో కలుపుకుంటే, మే 15 నుంచి ఇప్పటివరకు కేవలం పది రోజుల్లోనే పెట్రోల్‌పై సుమారు రూ.7.35, డీజిల్‌పై రూ.7.53 చొప్పున మొత్తం భారం పెరిగింది. ఫలితంగా దేశ రాజధాని ఢిల్లీలో లీటర్ పెట్రోల్ ధర రూ.102.12 కి చేరగా, డీజిల్ ధర రూ.95.20 కి చేరుకుంది. జాతీయ రాజధానిలో పెట్రోల్ ధర రూ.100 మార్కును అధిగమించడం గత నాలుగేళ్లలో ఇదే తొలిసారి కావడం గమనార్హం.

హార్ముజ్ జలసంధి దిగ్బంధం.. భారత్‌కు పెనుభారం

ఫిబ్రవరి చివరలో అమెరికా-ఇరాన్ వివాదం రాజుకున్నప్పటి నుండి పశ్చిమాసియాలో ఉద్రిక్తతలు రగులుతూనే ఉన్నాయి. ప్రపంచంలోనే అత్యంత కీలకమైన చమురు రవాణా మార్గమైన 'హార్ముజ్ జలసంధి’ గుండా వాణిజ్య రాకపోకలకు అంతరాయం కలగడమే ప్రస్తుత సంక్షోభానికి ప్రధాన కారణమైంది. ఇరాన్, ఒమన్ దేశాల మధ్య ఉండే ఈ ఇరుకైన జలసంధి ద్వారానే ప్రపంచ ముడి చమురు, ద్రవీకృత సహజ వాయువు (LNG) సరఫరాలో దాదాపు ఐదో వంతు (20%) వాణిజ్యం జరుగుతుంది.

భారతదేశం తన ముడి చమురు అవసరాలలో 85% కంటే ఎక్కువ భాగాన్ని విదేశాల నుంచే దిగుమతి చేసుకుంటుంది. అందువల్ల హార్ముజ్ జలసంధిలో ఏర్పడే చిన్నపాటి అంతరాయమైనా దేశీయ ఇంధన ధరలపై నేరుగా మరియు తక్షణ ప్రభావాన్ని చూపుతుంది. వివాదం తీవ్రం కావడంతో ఫిబ్రవరి 27న బ్యారెల్‌కు $72.87 గా ఉన్న బ్రెంట్ క్రూడ్ ధర, మార్చి నాటికి ఏకంగా $120 కి చేరి దేశీయ ఆయిల్ రిటైలర్ల వ్యయాలను భారీగా పెంచేసింది.

చమురు కంపెనీల 'అండర్-రికవరీ'ల తిప్పలు

ఇంధన విశ్లేషకుల అభిప్రాయం ప్రకారం.. ప్రస్తుత ధరల పెంపుల పర్వం ఇంకా ముగిసిపోలేదు. గతంలో యుద్ధం ప్రారంభమైన కొత్తలో మరియు దేశీయంగా ఎన్నికలు జరిగిన సమయంలో అంతర్జాతీయంగా ముడిచమురు ధరలు పెరిగినప్పటికీ, ప్రభుత్వ రంగ కంపెనీలు రిటైల్ ధరలను స్థిరంగా ఉంచాయి. దీనివల్ల కంపెనీలు భారీగా నష్టపోయాయి. ప్రస్తుతం పెరిగిన అంతర్జాతీయ రవాణా ఖర్చులను భరిస్తూనే, పాత నష్టాలను (అండర్-రికవరీలను) పూడ్చుకునేందుకు ఓఎంసీలు ప్రయత్నిస్తున్నాయి. గతంలో రోజుకు దాదాపు రూ.1,000 కోట్లుగా ఉన్న చమురు కంపెనీల దైనందిన నష్టాలు ఈ నాలుగు పెంపుల తర్వాత కొంత తగ్గినప్పటికీ, భారం పూర్తిగా తొలగిపోలేదని రాయిటర్స్ నిపుణులు స్పష్టం చేస్తున్నారు. బ్రెంట్ క్రూడ్ ధర బ్యారెల్‌కు $100 కంటే దిగువకు స్థిరంగా రాకపోతే మరో పెంపు తప్పదని వారు అంచనా వేస్తున్నారు.

కఠిన నిర్ణయాలపై కేంద్రం సంకేతాలు.. పొదుపునకు పిలుపు

అంతర్జాతీయ సరఫరా లోపాల మధ్య చమురు ధరలపై "ఏదో ఒక దశలో ప్రభుత్వం కఠిన నిర్ణయం తీసుకోవలసి వస్తుంది" అని కేంద్ర పెట్రోలియం శాఖ మంత్రి హర్‌దీప్ సింగ్ పూరి ఈ నెల ప్రారంభంలోనే సూచించారు. మరోవైపు, దేశ ఆర్థిక భద్రతను దృష్టిలో ఉంచుకుని ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ సైతం ప్రజలను ఇంధనాన్ని, విదేశీ మారక ద్రవ్యాన్ని ఆదా చేయాలని కోరారు. కారుపూలింగ్ చేయడం, ప్రజా రవాణా (ఆర్టీసీ/మెట్రో) వాడకాన్ని పెంచడం మరియు అనవసర ఖర్చులు తగ్గించుకోవాలని ఆయన దేశప్రజలకు పిలుపునిచ్చారు. రాబోయే దీర్ఘకాలిక ఆర్థిక, ఇంధన అనిశ్చితికి సన్నద్ధంగా ఉండాలనే ఉద్దేశంతోనే కేంద్రం ఈ సంకేతాలు ఇస్తోందని ప్రముఖ బ్యాంకర్ ఉదయ్ కోటక్ కూడా విశ్లేషించారు.

లాభాల వెనుక అసలు కథ ఇదేనా?

ఒకవైపు ధరలు పెరుగుతుండగా, మరోవైపు ఇండియన్ ఆయిల్, భారత్ పెట్రోలియం, హిందుస్థాన్ పెట్రోలియం వంటి మూడు ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలు భారీ లాభాలను ప్రకటించడంపై విమర్శలు వ్యక్తమవుతున్నాయి. ఈ కంపెనీలు 2025-26 ఆర్థిక సంవత్సరంలో సమిష్టిగా రూ.77,000 కోట్ల నికర లాభాలను ఆర్జించాయి. అయితే, ప్రస్తుత సంక్షోభం తీవ్రం కాకముందు అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో ముడిచమురు ధరలు స్థిరంగా ఉండటం, రిఫైనింగ్ మార్జిన్లు బలంగా ఉండటం వల్లే ఆ లాభాలు వచ్చాయని కంపెనీల కార్యనిర్వాహకులు సమర్థించుకుంటున్నారు. ప్రస్తుత పశ్చిమాసియా సంక్షోభం తెచ్చిపెట్టిన అదనపు రవాణా భారం, ముడిచమురు వ్యయాలు ఇప్పటికీ రిటైల్ ధరల్లో పూర్తిగా ప్రతిఫలించట్లేదని వారు వాదిస్తున్నారు.

దౌత్య చర్చలు సఫలమయ్యేనా?

ప్రస్తుతం వాషింగ్టన్, టెహ్రాన్ల మధ్య కాల్పుల విరమణ, హార్ముజ్ జలసంధిని తిరిగి తెరవడంపై రహస్య చర్చలు జరుగుతున్నట్లు నివేదికలు వస్తున్నాయి. దౌత్య ప్రయత్నాల వల్ల ముడిచమురు ధరలు $100 దిగువకు వచ్చినప్పటికీ, అధికారిక ఒప్పందం కుదిరే వరకు హార్ముజ్ జలసంధిపై ఆంక్షలు మరియు దిగ్బంధం కొనసాగుతాయని అమెరికా స్పష్టం చేసింది. భద్రతా ప్రమాదాలు, బీమా సమస్యలు, నౌకాదళ ఉద్రిక్తతల వల్ల సాధారణ రవాణా పునఃప్రారంభానికి మరికొంత సమయం పట్టేలా ఉంది. ఈ నేపథ్యంలో, అమెరికా-ఇరాన్ శాంతి చర్చలు త్వరగా సఫలమై ధరలు దిగివస్తాయా లేక చమురు మార్కెట్ అనిశ్చితి భారతదేశాన్ని ఐదో పెంపు వైపు నెడుతుందా అనేది వేచి చూడాలి.

English summary

Petrol and diesel prices hiked 4 times in two weeks due to the US-Iran war and Strait of Hormuz blockade. Experts warn of a 5th fuel price hike as crude oil remains volatile.