మరువలేని మారణహోమం: 26/11 ముంబై ఉగ్రదాడికి 17 ఏళ్లు

భారత చరిత్రలో ఒక చీకటి అధ్యాయంగా మిగిలిన 26/11 ముంబై ఉగ్రదాడికి 17 ఏళ్లు పూర్తయ్యాయి. పాకిస్థాన్ కేంద్రంగా పనిచేసే 10 మంది లష్కరే తొయిబా ఉగ్రవాదులు 2008, నవంబర్ 26న సముద్ర మార్గం గుండా ముంబైలోకి ప్రవేశించి నాలుగు రోజుల పాటు జరిపిన హింసాకాండలో 166 మంది ప్రాణాలను బలిగొన్నారు. ఆ ఉగ్రవాదులు ముంబైలోని ఛత్రపతి శివాజీ టెర్మినల్, తాజ్ హోటల్ సహా పలు ప్రాంతాల్లో దాడులకు పాల్పడ్డారు. నవంబర్ 26న ప్రారంభమైన ఈ దాడులు 29వ తేదీ వరకు కొనసాగాయి. ఈ ఉగ్రదాడికి పాల్పడిన టెర్రరిస్టులను భద్రతా బలగాలు మట్టుబెట్టాయి. ప్రాణాలతో పట్టుబడిన కసబ్‌ను 2012 నవంబర్ 21న ఉరితీశారు. ఈ దాడి భారతదేశ జాతీయ భద్రతా వ్యవస్థకు ఒక మేల్కొలుపుగా నిలిచింది.

భద్రతా వ్యవస్థలో విప్లవాత్మక మార్పులు
26/11 దాడి తర్వాత భారత్ తన తీరప్రాంత, అంతర్గత భద్రతా నిర్మాణంలో అనేక కీలకమైన, విప్లవాత్మక మార్పులు చేసింది. తీరప్రాంతంలో ఉగ్రవాదుల చొరబాట్లు పునరావృతం కాకుండా నిరోధించేందుకు తీరప్రాంత నిఘాను బలోపేతం చేశారు. కోస్ట్ గార్డ్, నేవీ మధ్య సమన్వయాన్ని పెంచారు. స్థానిక మత్స్యకారుల సహకారంతో నిఘా వ్యవస్థను మెరుగుపరిచారు. ఉగ్రదాడుల వంటి అత్యవసర పరిస్థితుల్లో తక్షణమే ప్రతిస్పందించేందుకు ఎన్ఎస్జీ కమాండోలను ప్రధాన నగరాలకు త్వరగా తరలించేందుకు వీలుగా ముంబై, చెన్నై, కోల్‌కతా, హైదరాబాద్‌తో సహా పలు ప్రాంతాల్లో NSG హబ్‌లను ఏర్పాటు చేశారు. ఉగ్రవాద సంబంధిత కేసులను సమగ్రంగా దర్యాప్తు చేయడానికి రాష్ట్రాల పరిమితులతో సంబంధం లేకుండా పనిచేసే ఒక ప్రత్యేకమైన జాతీయ సంస్థగా నేషనల్ ఇన్వెస్టిగేషన్ ఏజెన్సీ (NIA)ని స్థాపించారు.

అమరుల త్యాగం
ఈ దాడులను ఎదుర్కొనే క్రమంలో ముంబై పోలీస్, NSG, ఇతర భద్రతా సంస్థలకు చెందిన అధికారులు చూపిన అసాధారణ ధైర్యం చిరస్మరణీయం.సజీవంగా పట్టుబడిన ఏకైక ఉగ్రవాది అజ్మల్ కసబ్‌ను అడ్డుకునే ప్రయత్నంలో ఏఎస్ఐ తుకారాం ఓంబ్లే తన ప్రాణాలను పణంగా పెట్టారు. అతను నిరాయుధుడై కసబ్ తుపాకీని పట్టుకుని నిలబడటం వల్లే, మిగిలిన సిబ్బంది కసబ్‌ను సజీవంగా పట్టుకోగలిగారు. ముంబై యాంటీ టెర్రరిస్ట్ స్క్వాడ్ (ATS) చీఫ్ హేమంత్ కర్కరే, అదనపు కమిషనర్ అశోక్ కాంప్టే, ఎన్‌కౌంటర్ స్పెషలిస్ట్ విజయ్ సలాస్కర్‌లతో సహా పలువురు ఉన్నతాధికారులు ఈ పోరాటంలో వీరమరణం పొందారు.

మాస్టర్‌మైండ్‌పై న్యాయ పోరాటం
ప్రధాన నిందితుడైన కసబ్‌కు మే 2010లో కోర్టు మరణశిక్ష విధించింది. దేశం మొత్తం ఎదురుచూసిన విధంగా 2012 నవంబర్ 21న కసబ్‌ను పూణేలోని ఎరవాడ జైలులో ఉరితీశారు. ఈ కుట్ర వెనుక ఉన్న కీలక సూత్రధారులలో ఒకడైన తహవ్వూర్ రాణా కేసులో దర్యాప్తు పురోగతి సాధిస్తోంది. రాణాను భారత్‌కు అప్పగించిన తర్వాత ఎన్ఐఏ అతన్ని ప్రశ్నించింది. మరింత లోతుగా దర్యాప్తు చేసేందుకు అమెరికా నుంచి అదనపు వివరాలను అభ్యర్థించింది. ఇది ఈ కుట్రకు నిధులు, ప్రణాళికలో ఉన్న అంతర్జాతీయ కోణాలపై దృష్టి సారించడానికి ఉపయోగపడుతుంది.

'నెవర్‌ఎవర్‌' ప్రతిజ్ఞ
ఈ సంవత్సరం ముంబైలో 'నెవర్‌ఎవర్‌'అనే థీమ్‌తో స్మారక కార్యక్రమాలు జరిగాయి. అమరులకు నివాళులర్పించడం, భవిష్యత్తులో ఇలాంటి దాడులు 'ఎప్పటికీ జరగకుండా' చూస్తామని ప్రతిజ్ఞ చేయడం ఈ కార్యక్రమం ముఖ్య ఉద్దేశం.ఈ దాడులు జరిగి 17 ఏళ్లు గడిచినా, దేశం ఉగ్రవాదంపై 'జీరో టాలరెన్స్' విధానాన్ని కఠినంగా అమలు చేయడానికి ఈ దుర్ఘటన ఒక స్థిరమైన కారణంగా నిలుస్తోంది.

English summary

As India marks 17 years since the 26/11 Mumbai terror attacks, the nation remembers the victims, heroes, and major security reforms implemented afterward.