ఇన్వెస్ట్‌మెంట్ స్కామ్స్‌ని ఎలా గుర్తించాలి-రక్షణ మార్గాలు ఏమిటి?

డిసెంబర్ 15, 2025, వన్‌ఇండియా సిబ్బంది అందించిన సమాచారం ప్రకారం: దేశవ్యాప్తంగా పెట్టుబడి మోసాలు పెరిగిపోతున్నాయి. అధునాతన ఆన్‌లైన్ మోసాలకు బలవుతున్న బాధితుల సంఖ్య పెరుగుతోందని సైబర్‌క్రైమ్ విభాగాలు నివేదిస్తున్నాయి. గత కొన్ని నెలలుగా, నకిలీ ట్రేడింగ్ స్కీముల్లోకి ప్రజలను ఆకర్షించడానికి డిజిటల్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌లు ఎలా దుర్వినియోగం అవుతున్నాయో అనేక ముఖ్యమైన సంఘటనలు స్పష్టం చేశాయి.

హైదరాబాద్‌లో, హన్మకొండ జిల్లా పార్కల్‌కు చెందిన ఇద్దరు వైద్యులు రూ. 2.5 కోట్ల కంటే ఎక్కువ మొత్తాన్ని కోల్పోయారు. ఇన్‌స్టాగ్రామ్ ప్రకటనలు, వాట్సాప్ గ్రూపుల ద్వారా ప్రచారం చేయబడిన ఒక ప్రొఫెషనల్‌గా కనిపించే స్టాక్-ట్రేడింగ్ అప్లికేషన్‌లో పెట్టుబడి పెట్టమని వారిని నమ్మించారు. ఈ యాప్ నకిలీ డాష్‌బోర్డ్‌లను ప్రదర్శిస్తూ, స్థిరమైన లాభాలను చూపిస్తూ నమ్మకం కలిగించింది.

వైద్యులు తమ నిధులను ఉపసంహరించుకోవడానికి ప్రయత్నించినప్పుడు, ఆ ప్లాట్‌ఫారమ్ అదనపు చెల్లింపులను డిమాండ్ చేసింది. ఆ తర్వాత యాప్ వారి యాక్సెస్‌ను పూర్తిగా నిలిపివేసింది. వారి ఫిర్యాదు చివరకు సైబర్ క్రైమ్ పోలీసులకు చేరడంతో, వారు డబ్బు ప్రవాహాన్ని గుర్తించి, యాప్ ఆపరేటర్లపై విస్తృత దర్యాప్తును ప్రారంభించారు.

ఇండియన్ సైబర్ క్రైమ్ కోఆర్డినేషన్ సెంటర్ (I4C) నివేదిక ప్రకారం, భారతదేశంలో పెట్టుబడి మోసాలు విపరీతంగా పెరిగాయి. ఆరు నెలల వ్యవధిలో 30,000 మందికి పైగా రూ. 1,500 కోట్లకు పైగా కోల్పోయారు. బెంగళూరు, ఢిల్లీ-ఎన్‌సిఆర్, హైదరాబాద్ వంటి నగరాల్లో ఈ కేసులు ఎక్కువగా నమోదయ్యాయి.

పుణెలో ఇదే తరహా మోసం వెలుగులోకి వచ్చింది. హింజేవాడికి చెందిన 43 ఏళ్ల సాఫ్ట్‌వేర్ ఇంజనీర్, సోషల్ మీడియా ద్వారా వచ్చిన లింక్ ద్వారా ఒక నకిలీ ట్రేడింగ్ యాప్‌ను డౌన్‌లోడ్ చేసుకుని రూ. 60 లక్షలు పోగొట్టుకున్నారు. అతడి పెట్టుబడి రూ. 12 కోట్లకు పైగా పెరిగిందని యాప్‌లో తప్పుగా చూపబడింది.

దాన్ని విత్‌డ్రా చేసుకోవడానికి ప్రయత్నించినప్పుడు, మోసగాళ్లు "పన్ను చెల్లింపులు" డిమాండ్ చేశారు. అతను డబ్బు బదిలీ చేసిన తర్వాత, మోసగాళ్లు మాయమయ్యారు. దీంతో అతను వాగ్దానం చేసిన లాభాలకు యాక్సెస్ లేకుండా పోయాడు. అదే నగరంలో, చిఖాలికి చెందిన ఒక మహిళ ఎన్‌క్రిప్టెడ్ మెసేజింగ్ గ్రూపుల ద్వారా నడుస్తున్న "ఓటిసి (OTC) ట్రేడింగ్" స్కామ్‌లో రూ. 55 లక్షలు మోసపోయింది.

గుజరాత్‌లో, పోలీసులు ఇటీవల ఒక వ్యక్తిని అరెస్టు చేశారు. అతను ఆన్‌లైన్ ట్రేడింగ్ ఆఫర్ ద్వారా ఒక వైద్యుడిని రూ. 1.11 కోట్లు మోసం చేశాడు. నిందితుడు డబ్బును అనేక బ్యాంక్ ఖాతాల ద్వారా మళ్లించి, కొంత భాగాన్ని క్రిప్టోకరెన్సీగా మార్చాడని దర్యాప్తుదారులు కనుగొన్నారు. దీంతో డబ్బు రికవరీ కష్టతరమైంది. అయినప్పటికీ, ఆర్థిక నివేదికలు, కమ్యూనికేషన్ రికార్డులను విశ్లేషించిన తర్వాత అధికారులు అతడిని పట్టుకోగలిగారు.

ఈ కేసులు పెద్ద సమస్యలో చిన్న భాగం మాత్రమే. I4C డేటా ప్రకారం, కేవలం ఆరు నెలల్లో భారతదేశవ్యాప్తంగా 30,000 మందికి పైగా ప్రజలు పెట్టుబడి మోసాల కారణంగా రూ. 1,500 కోట్లకు పైగా నష్టపోయారు. బెంగళూరు, ఢిల్లీ-ఎన్‌సిఆర్, హైదరాబాద్ వంటి నగరాలు ఎక్కువగా ప్రభావితమైన ప్రాంతాలుగా నిలిచాయి, మొత్తం ఫిర్యాదులలో దాదాపు మూడింట రెండు వంతుల వరకు ఈ ప్రాంతాల నుండే ఉన్నాయి.

పెట్టుబడి మోసంలో భాగంగా, మోసగాళ్లు ఆర్థిక నిపుణులుగా, ట్రేడర్లుగా లేదా చట్టబద్ధమైన కంపెనీల ప్రతినిధులుగా నటిస్తారు. నకిలీ పథకాలు, డిజిటల్ ఆస్తులు లేదా ట్రేడింగ్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌లలో డబ్బు పెట్టుబడి పెట్టమని వ్యక్తులను ఒప్పించడం వీరి ప్రధాన లక్ష్యం. ఈ మోసాలు తరచుగా వాట్సాప్, టెలిగ్రామ్, ఇన్‌స్టాగ్రామ్ లేదా ఫేస్‌బుక్‌లో అధిక, హామీతో కూడిన రాబడిని వాగ్దానం చేసే అవాంఛిత సందేశాలతో ప్రారంభమవుతాయి.

ఈ రోజుల్లో, ప్రముఖ వ్యక్తుల డీప్‌ఫేక్ వీడియోలు కూడా విస్తృతంగా ఫేస్‌బుక్, ఇన్‌స్టాగ్రామ్ ప్రకటనలలో కనిపిస్తున్నాయి. ఇవి అధిక రాబడినిచ్చే ప్రభుత్వ పథకాలు లేదా ట్రేడింగ్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌ల పేరుతో నకిలీ యాప్‌లను డౌన్‌లోడ్ చేయమని పౌరులను ఆకర్షిస్తున్నాయి. మోసగాళ్లు సాధారణంగా ఈ క్రింది పద్ధతిని అనుసరిస్తారు:

స్క్రీన్‌షాట్‌లు, టెస్టిమోనియల్‌లు లేదా చిన్న మొత్తాల ఉపసంహరణ అవకాశాలను కల్పించి ప్రారంభంలో నమ్మకాన్ని పెంచుతారు. నకిలీ లాభాలను ప్రదర్శించడానికి వృత్తిపరంగా కనిపించే యాప్‌లు లేదా వెబ్‌సైట్‌లను ఉపయోగిస్తారు. అధిక లాభాల వాదనలతో మరింత డబ్బు పెట్టుబడి పెట్టమని పెట్టుబడిదారులను ఒత్తిడి చేస్తారు. గణనీయమైన మొత్తాన్ని సేకరించిన తర్వాత ఉపసంహరణలను నిలిపివేసి, కనిపించకుండా పోతారు.

చాలా కార్యకలాపాలు షెల్ కంపెనీలు, నకిలీ బ్యాంక్ ఖాతాలు, క్రిప్టోకరెన్సీ వాలెట్‌లను ఉపయోగించి సమన్వయ నెట్‌వర్క్‌ల ద్వారా నడుస్తాయి. ఇవి వారి ఆచూకీని దాచడానికి ఉపయోగపడతాయి.

ప్రభుత్వం, ఏజెన్సీలు ఎలా స్పందిస్తున్నాయి?

డిజిటల్ పెట్టుబడి మోసాలు తీవ్రంగా పెరుగుతుండటంతో, కేంద్ర, రాష్ట్ర ఏజెన్సీలు ఈ నెట్‌వర్క్‌లను అణచివేయడానికి తమ ప్రయత్నాలను ముమ్మరం చేశాయి. హోం వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ, I4C ద్వారా, ప్రధాన నగరాల్లోని హాట్‌స్పాట్‌లను గుర్తించి, బహుళ రాష్ట్ర-స్థాయి దాడులను సమన్వయం చేసింది.

ఇటీవలి పాన్-ఇండియా ఆపరేషన్‌లో, సైబర్‌క్రైమ్ విభాగాలు మోసపూరిత ట్రేడింగ్ అప్లికేషన్‌లు, ఉద్యోగ మోసాలు, క్రిప్టో-పెట్టుబడి మోసాలకు సంబంధించిన డజన్ల మంది వ్యక్తులను అరెస్టు చేశాయి. ఈ దాడులు బాధితులను మోసం చేయడానికి ఉపయోగించిన డేటా సర్వర్లు, మొబైల్ పరికరాలు, బ్యాంక్ రికార్డులను రికవరీ చేయడంలో సహాయపడ్డాయి.

ఈ మోసాల నుండి వచ్చిన సొమ్మును మనీలాండరింగ్ చేసిన కేసుల్లో ఎన్‌ఫోర్స్‌మెంట్ డైరెక్టరేట్ (ఈడి) కూడా అనేక దర్యాప్తులను ప్రారంభించింది. అనేక సందర్భాల్లో, మోసగాళ్లు షెల్ సంస్థలు, విదేశీ బదిలీలతో కూడిన సంక్లిష్ట మార్గాలను సృష్టించినట్లు ఈడి అధికారులు కనుగొన్నారు. ఖాతాలను స్తంభింపజేయడం, ఆస్తులను జప్తు చేయడం ద్వారా ఏజెన్సీలు కొంత మంది బాధితులకు పాక్షిక రిఫండ్‌లను పొందగలిగాయి.

నియంత్రణ సంస్థలు కూడా హెచ్చరికలను పెంచాయి. పెట్టుబడి సలహాదారులు లేదా ప్లాట్‌ఫారమ్‌లు రిజిస్టర్ అయి ఉన్నాయో లేదో ధృవీకరించాలని, సోషల్ మీడియా ద్వారా ప్రచారమైన యాప్‌లను నివారించాలని ఆర్థిక అధికారులు ప్రజలకు క్రమం తప్పకుండా సలహా ఇస్తున్నారు.

పౌరులు ఎందుకు మరింత జాగ్రత్తగా ఉండాలి

కొత్త తరం పెట్టుబడి మోసాలు సాంప్రదాయ మోసాల కంటే చాలా అధునాతనమైనవి. నకిలీ యాప్‌లు ఇప్పుడు నియంత్రిత ప్లాట్‌ఫారమ్‌ల వలె దాదాపుగా కనిపిస్తాయి. ఎన్‌క్రిప్టెడ్ మెసేజింగ్ గ్రూపులు "విజయ గాథలను" సృష్టించడం ద్వారా మోసగాళ్లకు నకిలీ నమ్మకాన్ని కలిగించే అవకాశం కల్పిస్తాయి.

బాధితుల్లో చాలా మంది ఉన్నత విద్యావంతులైన నిపుణులు ఉన్నారు. వారు అవకాశాలు కోల్పోతామనే భయం (FOMO), కృత్రిమంగా సృష్టించిన తక్షణ నిర్ణయాల వంటి మానసిక వ్యూహాలకు లోనవుతారు. మోసగాళ్లు క్రిప్టోకరెన్సీ ఛానెల్‌లకు కూడా మారుతున్నారు. ఇవి నిధులను సరిహద్దులు దాటి వేగంగా తరలించడానికి వీలు కల్పిస్తూ, రికవరీ ప్రయత్నాలను మరింత క్లిష్టతరం చేస్తున్నాయి.

సురక్షితంగా ఎలా ఉండాలి

నిపుణులు, అధికారులు కొన్ని ముఖ్యమైన జాగ్రత్తలను సిఫార్సు చేస్తున్నారు: ప్లాట్‌ఫారమ్‌లను ధృవీకరించండి. ఒక పెట్టుబడి యాప్ లేదా సలహాదారు సెబీ (SEBI) లేదా ఇతర నియంత్రణా సంస్థలతో నమోదు చేయబడిందా లేదా అని ఎల్లప్పుడూ తనిఖీ చేయండి. హామీతో కూడిన రాబడి గురించి జాగ్రత్తగా ఉండండి: ఏ చట్టబద్ధమైన పెట్టుబడి కూడా ఖచ్చితమైన లాభాలను ఇవ్వదు.

ఒత్తిడి తంత్రాలను నివారించండి: మోసగాళ్లు తరచుగా త్వరగా నిర్ణయాలు తీసుకోవాలని ఒత్తిడి చేస్తారు. చట్టబద్ధమైన సంస్థలు అలా చేయవు. సోషల్ మీడియా సిఫార్సులను నమ్మవద్దు: వాట్సాప్, ఫేస్‌బుక్, టెలిగ్రామ్ లేదా ఇన్‌స్టాగ్రామ్‌లో షేర్ చేయబడిన లింక్‌లను అనుమానంతో చూడాలి. త్వరగా రిపోర్ట్ చేయండి: సైబర్ క్రైమ్ పోర్టల్ లేదా స్థానిక పోలీసులకు త్వరగా నివేదించడం నిధుల రికవరీ అవకాశాలను గణనీయంగా మెరుగుపరుస్తుంది.

భారతదేశ డిజిటల్ ఆర్థిక వ్యవస్థ వేగవంతం అవుతున్న కొద్దీ, పెట్టుబడి అవకాశాలు విస్తరిస్తున్నాయి, అయితే ప్రమాదాలు కూడా పెరుగుతున్నాయి. అమలు చేసే ఏజెన్సీలు తమ కార్యకలాపాలను బలోపేతం చేస్తున్నప్పటికీ, పెరుగుతున్న సంక్లిష్ట ఆర్థిక వ్యవస్థలో పౌరులకు అవగాహన, జాగ్రత్తలే బలమైన రక్షణ అని నిపుణులు నొక్కి చెబుతున్నారు.

English summary

The report highlights a surge in digital investment scams across India, with cases in Bengaluru, Delhi-NCR, Hyderabad and Pune. It underscores the role of fake trading apps, misleading dashboards and social media campaigns, and cites regulatory actions and investor awareness efforts as key responses.