వ్యతిరేక దిశల్లో బద్దలైన భూమి పొరలు.. ఏమిటీ ‘డబుల్ట్ భూకంపం’?
వెనిజులాను అతలాకుతలం చేసిన ఆ వినాశనానికి కారణం ఒకే ఒక భారీ భూకంపమా? లేక ఒకదాని వెనుక ఒకటి విరుచుకుపడ్డ జంట భూకంపాలా? ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం వెతికే పనిలో అంతర్జాతీయ భూగర్భ శాస్త్రవేత్తలు తలమునకలై ఉన్నారు. పైకి రెండు వేర్వేరు ప్రకంపనల్లా కనిపించినప్పటికీ, దీని వెనుక భూగర్భంలో దాగున్న అసలు రహస్యం ఏమిటనే దానిపై సైన్స్ ప్రపంచంలో సరికొత్త చర్చ నడుస్తోంది.
వెనిజులా చరిత్రలోనే అత్యంత భయంకరమైన ఘోర భూకంప విపత్తు వందలాది మంది ప్రాణాలను బలిగొనడమే కాకుండా, అంతర్జాతీయ శాస్త్రవేత్తలకు ఒక పెద్ద సవాలును విసిరింది. బుధవారం రాత్రి సంభవించిన ఈ ప్రకంపనలు కేవలం వందలాది భవనాలను మాత్రమే కూల్చలేదు.. భూకంపాల గురించిన పాత సిద్ధాంతాలను కూడా ప్రశ్నించేలా చేశాయి. అమెరికా భూగర్భ సర్వే సంస్థ (USGS) ప్రాథమిక లెక్కల ప్రకారం.. మొదట 7.2 తీవ్రతతో ఒక భూకంపం, ఆ తర్వాత సరిగ్గా 39 సెకన్ల వ్యవధిలోనే 7.5 తీవ్రతతో మరో భారీ భూకంపం విరుచుకుపడ్డాయి. దీనిని సైన్స్ భాషలో రేర్ 'డబుల్ట్ ఎర్త్క్వేక్' (Doublet Earthquake - జంట భూకంపాలు) అంటారు. అయితే, అసలు కథ ఇది కాకపోవచ్చని, దీని వెనుక మరో పెద్ద ట్విస్ట్ ఉందని కొందరు పరిశోధకులు వాదిస్తున్నారు.
అసలేమిటీ 'డబుల్ట్' భూకంపం? వినాశనం ఎందుకంత ఘోరంగా ఉంది?
స్పానిష్ జియోలాజికల్ ఇన్స్టిట్యూట్ శాస్త్రవేత్త రౌల్ పెరెజ్-లోపెజ్ విశ్లేషణ ప్రకారం, 'డబుల్ట్' భూకంపాలు అత్యంత ప్రమాదకరమైనవి. సాధారణంగా ఒక పెద్ద భూకంపం వచ్చిన తర్వాత దాని కంటే చాలా తక్కువ తీవ్రతతో 'ఆఫ్టర్ షాక్స్' (తదుపరి ప్రకంపనలు) వస్తాయి.
కానీ, 'డబుల్ట్' భూకంపాల్లో మొదటిదానికి సమానమైన లేదా అంతకంటే ఎక్కువ శక్తితో రెండో భూకంపం తక్కువ వ్యవధిలోనే వస్తుంది. మొదటి ప్రకంపనల ధాటికి బలహీనపడిన భవనాలు.. సరిగ్గా 39 సెకన్లలోనే వచ్చిన రెండో ఘాతానికి పూర్తిగా కుప్పకూలి శవాల దిబ్బలుగా మారాయి. గతంలో 2023లో టర్కీ, సిరియాలలో కూడా ఇలాంటి జంట భూకంపాలే ఊహించని వినాశనాన్ని సృష్టించాయి.
ట్విస్ట్ ఇచ్చిన కార్నెల్ శాస్త్రవేత్త: అది రెండు కాదు.. ఒకే ఒక 'మహా భూకంపం'!
అయితే, కార్నెల్ యూనివర్సిటీకి చెందిన ప్రముఖ భూకంప శాస్త్రవేత్త జుడిత్ హబ్బర్డ్ దీనిపై భిన్నమైన, అత్యంత ఆసక్తికరమైన వాదనను తెరపైకి తెచ్చారు. అమెరికా మీడియా సంస్థ 'CNN'తో ఆమె మాట్లాడుతూ, "ఇది రెండు వేర్వేరు భూకంపాలు కాకపోవచ్చు. ఇదంతా ఒకే ఒక భారీ భూకంప ప్రక్రియ అయి ఉండే అవకాశం ఉంది" అని పేర్కొన్నారు.
ఆమె విశ్లేషణ ప్రకారం.. భూగర్భంలో ఒక పెద్ద భూకంపం వచ్చినప్పుడు అది ఒకే క్షణంలో జరగదు. భూమి పొరల్లోని ఫాల్ట్ లైన్ (బద్దలైన రేఖ) ఒక చోట మొదలై చాపల్యంగా ముందుకు సాగుతుంది. ఈ క్రమంలో అది వేర్వేరు శక్తి తరంగాలను (Pulses) విడుదల చేస్తుంది. వెనిజులా విషయంలో మొదట నమోదైన 7.2 తీవ్రత.. ఆ మహా విస్ఫోటనానికి సంబంధించిన కేవలం మొదటి 'పల్స్' మాత్రమే కావచ్చు. ఆ ప్రకంపనల తీవ్రత ఇంకా తగ్గుముఖం పట్టకముందే, 39 సెకన్ల తదుపరి లోపల మరింత పెద్ద విస్ఫోటనం (7.5 తీవ్రత పల్స్) జరిగి ఉండవచ్చు. ఒకవేళ శాస్త్రవేత్తల పరిశోధనల్లో ఇదే నిజమని తేలితే.. దీనిని జంట భూకంపాలు అనలేము. ఇది ఏకంగా 7.6 తీవ్రత కలిగిన ఒకే ఒక మహా భూకంపం (Single Massive Rupture) అవుతుంది!
వ్యతిరేక దిశల్లో కదిలిన భూమి పొరలు? పెరిగిన సస్పెన్స్
మరోవైపు USGS శాస్త్రవేత్తలు సేకరించిన ప్రాథమిక డేటా ప్రకారం, ఈ రెండు విస్ఫోటనాలు కేవలం 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల దూరంలో జరిగాయి. అయితే, ఇక్కడే అసలు చిక్కు వచ్చి పడింది. ఈ రెండు ప్రాంతాల్లో భూగర్భంలోని ఫాల్ట్ లైన్లు ఒకదానికొకటి పూర్తి వ్యతిరేక దిశల్లో కదిలినట్లు సంకేతాలు అందుతున్నాయి. దీనివల్ల వాతావరణ సమాచారం ఇప్పుడే ఒక కొలిక్కి రావడం లేదు. ఇది ఒకే ఫాల్ట్ లైన్ విస్తరణా? లేక ఒక భూకంపం తెచ్చిన ఒత్తిడి వల్ల పక్కనే ఉన్న మరో ఫాల్ట్ లైన్ పగిలి రెండో భూకంపం పుట్టిందా? అనేది తేలాల్సి ఉంది.
శాటిలైట్ చిత్రాలపైనే అందరి కళ్లు.. నెట్వర్క్ సమస్యల అడ్డంకి
ప్రస్తుతం కరాకస్ పరిసర ప్రాంతాల్లో వస్తున్న ఆఫ్టర్ షాక్లను శాస్త్రవేత్తలు నిశితంగా గమనిస్తున్నారు. రాబోయే కొద్ది రోజుల్లో అంతరిక్షం నుండి అందే హై-రిజల్యూషన్ శాటిలైట్ చిత్రాలు, రాడార్ డేటా ఆధారంగా భూమి పొరలు ఏ వైపు కదిలాయో స్పష్టత రానుంది. అయితే వెనిజులాలో ఉన్న పరిమిత భూకంప నిఘా కేంద్రాలు, విపత్తు కారణంగా ఏర్పడిన విద్యుత్ సరఫరా వైఫల్యాలు ఈ పరిశోధనల వేగాన్ని తగ్గిస్తున్నాయి.
ఏది ఏమైనప్పటికీ, వెనిజులా సృష్టించిన ఈ వినాశనంపై జరిగే పరిశోధనలు భవిష్యత్తులో ప్రపంచవ్యాప్తంగా భూకంపాలను ముందే అంచనా వేయడానికి (Earthquake Forecasting) మొదటి కొన్ని సెకన్లలోనే రాబోయే విపత్తు తీవ్రతను లెక్కించడానికి సైన్స్ ప్రపంచానికి ఒక మైలురాయిగా మారుతుందని జుడిత్ హబ్బర్డ్ అభిప్రాయపడ్డారు.
Click it and Unblock the Notifications
Sign in with Google