అంబేద్కర్ ఆలోచన, మాయావతి ప్రతిపాదన.. ఉత్తరప్రదేశ్ నాలుగు ముక్కలు కానుందా?
దేశంలో అత్యధిక జనాభా కలిగిన రాష్ట్రమైన ఉత్తర ప్రదేశ్ ఎల్లప్పుడూ జాతీయ రాజకీయాల్లో కీలక కేంద్రంగా ఉంటుంది. ఇప్పుడు ఆ రాష్ట్రాన్ని 4 భాగాలుగా విభజించాలన్న డిమాండ్లు మళ్లీ తెరపైకి వచ్చాయి. 2027 అసెంబ్లీ ఎన్నికలకు ముందు యోగి ఆదిత్యనాథ్ ప్రభుత్వంలో కేబినెట్ మంత్రిగా ఉన్న సుభాస్ప పార్టీ అధినేత ఓం ప్రకాష్ రాజ్భర్ ఉత్తర ప్రదేశ్ను విభజించడం గురించి మాట్లాడారు. రాబోయే రోజుల్లో ఉత్తర ప్రదేశ్ నాలుగు భాగాలుగా విభజించబడుతుందని ఆయన పేర్కొన్నారు. ఉత్తర ప్రదేశ్ చాలా పెద్దదని, అది ఎప్పటికైనా అనివార్యంగా నాలుగు భాగాలుగా విభజించబడుతుందని రాజ్భర్ అన్నారు. ఒకవేళ రాజ్భర్ సామాజిక వర్గం జనాభా ఆధారంగా పూర్వాంచల్ ప్రత్యేక రాష్ట్రంగా ఏర్పడితే, ఆ సామాజిక వర్గానికి చెందిన వారే పూర్వాంచల్ మొదటి ముఖ్యమంత్రి అవుతారని ఆయన పేర్కొన్నారు.
ఉత్తర ప్రదేశ్ను విభజించాలనే ఆలోచన రావడం ఇదే మొదటిసారి కాదు. 'అవిభక్త ఉత్తర ప్రదేశ్'ను నాలుగు వేర్వేరు రాష్ట్రాలుగా విభజించాలనే డిమాండ్ చాలా కాలం నాటిది. పరిపాలనా సౌలభ్యం, మెరుగైన అభివృద్ధి, చిన్న రాష్ట్రాల భావన వంటి కారణాల వల్ల ఉత్తర ప్రదేశ్ను విభజించాలనే పిలుపులు ఎప్పటికప్పుడు వస్తూనే ఉన్నాయి. ఈ ఆలోచనను మొదట రాజ్యాంగ నిర్మాత డాక్టర్ బీఆర్ అంబేద్కర్ ప్రతిపాదించగా.. బీఎస్పీ అధినేత్రి మాయావతి కూడా ఆ దిశగా చర్యలు తీసుకున్నారు, కానీ అది ఎప్పుడూ కార్యరూపం దాల్చలేదు. ఉత్తర ప్రదేశ్ను నాలుగు భాగాలుగా విభజించాలనే ఆలోచన ఏయే సందర్భాల్లో వచ్చిందో, ఈ ప్రతిపాదన ఫైళ్లకే ఎలా పరిమితమైపోయిందో ఇప్పుడు తెలుసుకుందాం.
యూపీని విభజించడానికి అంబేడ్కర్ ప్రణాళిక ఏమిటి?
ఇండియాకు స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన కొద్ది సంవత్సరాలకే ఉత్తర ప్రదేశ్ను విభజించాలనే మొదటి సైద్ధాంతిక ఆలోచన ఉద్భవించింది. రాజ్యాంగ నిర్మాత డాక్టర్ బీఆర్ అంబేద్కర్, 1955లో ప్రచురించిన తన "భాషా రాష్ట్రాలపై ఆలోచనలు" అనే పుస్తకంలో ఇంత పెద్ద రాష్ట్రాన్ని ఒకే ప్రాంతం నుంచి పరిపాలించడం అత్యంత కష్టమని వాదించారు. అభివృద్ధి, పరిపాలనా పారదర్శకత కోసం ఉత్తర ప్రదేశ్ను మూడు లేదా నాలుగు చిన్న రాష్ట్రాలుగా విభజించాలని ఆయన సూచించారు.తన పుస్తకంలో అంబేద్కర్ ఉత్తర ప్రదేశ్ను మూడు రాష్ట్రాలుగా విభజించాలని కూడా ప్రతిపాదించారు. ఈ మూడు రాష్ట్రాలలో ప్రతిదానికీ సుమారు 2 కోట్ల జనాభా ఉండాలని, సమర్థవంతమైన పరిపాలనకు ఇది ప్రామాణిక పరిమాణమని ఆయన పేర్కొన్నారు. అంబేద్కర్ ఉత్తర ప్రదేశ్ను తూర్పు, పశ్చిమ, మధ్య అనే మూడు ప్రతిపాదిత ప్రాంతాలుగా విభజించాలని సూచించారు. ఆయన పశ్చిమ ప్రాంతానికి మీరట్ను , మధ్య ప్రాంతానికి కాన్పూర్ను, తూర్పు ప్రాంతానికి అలహాబాద్ను రాజధానిగా ప్రతిపాదించారు.
'హరిత రాష్ట్రం' కోసం డిమాండ్ లేవనెత్తిన చౌదరి అజిత్ సింగ్
2000వ దశాబ్దం ప్రారంభంలో కేంద్రంలోని అటల్ బిహారీ వాజ్పేయి ప్రభుత్వం ఉత్తరాఖండ్, ఝార్ఖండ్, ఛత్తీస్గఢ్ వంటి కొత్త రాష్ట్రాలను ఏర్పాటు చేసినప్పుడు, ఉత్తర ప్రదేశ్లో ఈ డిమాండ్ తీవ్రమైంది. రాష్ట్రీయ లోక్ దళ్ వ్యవస్థాపకుడు, మాజీ కేంద్ర మంత్రి చౌదరి అజిత్ సింగ్ పశ్చిమ ఉత్తర ప్రదేశ్లోని జిల్లాలను విలీనం చేసి "హరిత రాష్ట్రం" ఏర్పాటు చేయాలని గట్టిగా వాదించారు. హరిత ప్రదేశ్ కోసం అజిత్ సింగ్ అనేక ర్యాలీలు, నిరసనలు నిర్వహించారు, కానీ పశ్చిమ ఉత్తర ప్రదేశ్కు ప్రత్యేక రాష్ట్రాన్ని సాధించడంలో విఫలమయ్యారు. ఆ సమయంలో చౌదరి అజిత్ సింగ్ బీజేపీకి చెందిన అటల్ బిహారీ వాజ్పేయి ప్రభుత్వానికి కూడా మద్దతు ఇస్తున్నారు. అయినప్పటికీ పశ్చిమ ఉత్తర ప్రదేశ్ డిమాండ్ పెరుగుతూనే ఉంది. చౌదరి అజిత్ సింగ్ దానిని లేవనెత్తుతూనే ఉన్నారు. కానీ దానిని అమలు చేయలేకపోయారు.
నాలుగు భాగాలుగా విభజించాలని మాయావతి ప్రతిపాదన
ఉత్తర ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రిగా పనిచేస్తున్నప్పుడు బీఎస్పీ అధినేత్రి మాయావతి మెరుగైన పాలన కోసం ఉత్తర ప్రదేశ్ను నాలుగు చిన్న రాష్ట్రాలుగా విభజించే దిశగా ఓ కీలకమైన అడుగు వేశారు. 2008లో మాయావతి అప్పటి ప్రధానమంత్రి మన్మోహన్ సింగ్కు ఉత్తర ప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణను సిఫార్సు చేస్తూ ఓ లేఖ రాశారు. తదనంతరం 2011 నవంబర్ 15న ఉత్తర ప్రదేశ్ను నాలుగు ప్రత్యేక రాష్ట్రాలుగా విభజించాలనే ప్రతిపాదనను మాయావతి మంత్రివర్గం ఆమోదించింది. ఉత్తర ప్రదేశ్ను పూర్వాంచల్, బుందేల్ఖండ్, అవధ్ ప్రదేశ్, పశ్చిమ ప్రదేశ్గా విభజించాలన్న ప్రతిపాదన ఆమోదం పొందింది. 2011 నవంబర్ 21న యూపీ అసెంబ్లీలో విస్తృతమైన గందరగోళం మధ్య మాయావతి ఎలాంటి సవివరమైన చర్చ లేకుండా, ఉత్తర ప్రదేశ్ను నాలుగు రాష్ట్రాలుగా విభజించాలన్న ప్రతిపాదనను మూజువాణి ఓటుతో ఆమోదించి కేంద్ర ప్రభుత్వానికి పంపారు. బీఎస్పీకి ఓట్లు రాబట్టే ప్రయత్నంలో భాగంగా మాయావతి ఈ ప్రజాకర్షక చర్యకు పాల్పడ్డారు. కానీ అది విఫలమైంది.
ఏ 4 రాష్ట్రాలను ఏర్పాటు చేయాలని ప్రణాళిక వేయబడింది?
మాయావతి ప్రభుత్వం కేంద్ర ప్రభుత్వానికి పంపిన ముసాయిదా, ఉత్తర ప్రదేశ్ను ఈ నాలుగు భాగాలుగా విభజించడాన్ని వివరించింది. పశ్చిమ ప్రదేశ్ (గ్రీన్ స్టేట్)లో మీరట్, సహారన్పూర్ , ముజఫర్నగర్ , ఆగ్రా, అలీగఢ్. మొరాదాబాద్తో సహా పశ్చిమ ఉత్తర ప్రదేశ్లోని సుమారు 22 జిల్లాలు ఉన్నాయి. పూర్వాంచల్ రాష్ట్రంలో గోరఖ్పూర్, వారణాసి, అజంగఢ్ , డియోరియా , బల్లియా, జౌన్పూర్ సహా తూర్పు ఉత్తర ప్రదేశ్లోని దాదాపు 32 జిల్లాలు ఉన్నాయి . అవధ్ రాష్ట్రంలో ప్రస్తుత రాజధాని లక్నో, కాన్పూర్, అయోధ్య, రాయ్ బరేలీతో సహా మధ్య ఉత్తర ప్రదేశ్లోని 14 జిల్లాలు ఉన్నాయి . బుందేల్ఖండ్ రాష్ట్రం ఝాన్సీ, బందా , చిత్రకూట్ , మహోబా, లలిత్పూర్లతో సహా బుందేల్ఖండ్ ప్రాంతంలోని ఏడు జిల్లాలను చేర్చాలని ప్రతిపాదించబడింది .
అయితే ఈ ప్రణాళికను ఎందుకు పక్కన పెట్టారు?
భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 3 ప్రకారం, ఏ రాష్ట్ర సరిహద్దులనైనా మార్చడానికి లేదా కొత్త రాష్ట్రాన్ని ఏర్పాటు చేయడానికి పార్లమెంటుకు (కేంద్ర ప్రభుత్వానికి) అంతిమ అధికారం ఉంటుంది. రాష్ట్ర శాసనసభ కేవలం ఓ ప్రతిపాదనను మాత్రమే సమర్పించగలదు. 2011లో ఉత్తర ప్రదేశ్ను నాలుగు భాగాలుగా విభజించాలని మాయావతి కేంద్ర ప్రభుత్వానికి ప్రతిపాదన సమర్పించినప్పుడు, కాంగ్రెస్ నేతృత్వంలోని యూపీఏ ప్రభుత్వం అధికారంలో ఉంది. ఆ ప్రతిపాదనను వెంటనే ఆమోదించకుండా, యూపీఏ ప్రభుత్వం రాష్ట్ర ప్రభుత్వాన్ని అనేక సాంకేతిక. ఆర్థిక ప్రశ్నలు అడిగింది.
2012 అసెంబ్లీ ఎన్నికలలో బీఎస్పీ అధికారాన్ని కోల్పోగా, ఎస్పీ ప్రభుత్వం ఏర్పడింది. ఎస్పీ, అఖిలేష్ యాదవ్ మొదటి నుంచీ ఉత్తర ప్రదేశ్ విభజనను తీవ్రంగా వ్యతిరేకిస్తూ వచ్చారు. ఎస్పీ ప్రభుత్వం ఏర్పడిన వెంటనే ఆ ఫైలును పక్కన పెట్టారు. ఎన్నికలకు ముందు పెరుగుతున్న ప్రభుత్వ వ్యతిరేక సెంటిమెంట్ నుంచి ప్రజల దృష్టిని మళ్లించడానికి మాయావతి ఈ ఎత్తుగడను అవలంబించారని ఆ సమయంలో ప్రతిపక్ష పార్టీలు ఆరోపించాయి. అంతేకాకుండ, పశ్చిమ ఉత్తర ప్రదేశ్లోని రాజకీయ పరిస్థితులు కూడా ఉత్తర ప్రదేశ్ విభజనలో ఒక ముఖ్యమైన కారణంగా ఉన్నాయి.
2027కి ముందే ఉత్తర ప్రదేశ్ విభజన కోసం మళ్లీ డిమాండ్
ఉత్తర ప్రదేశ్లో మరోసారి ఎన్నికలు సమీపిస్తున్నాయి. అయితే ఈసారి నాలుగు రాష్ట్రాల అంశం వార్తల్లో లేదు; యూపీ ఓటర్లు గానీ, రాజకీయ పార్టీలు గానీ దాని గురించి ప్రస్తావించలేదు. కానీ డియోరియాలో ఓం ప్రకాష్ రాజ్భర్ చేసిన ప్రసంగం అకస్మాత్తుగా దానిని తిరిగి రాజకీయ చర్చల్లోకి తీసుకువచ్చింది. ఉత్తర ప్రదేశ్ వంటి విశాలమైన రాష్ట్రంలో పరిపాలనా సమతుల్యతను కాపాడాలంటే, దానిని పూర్వాంచల్, హరిత్ ప్రదేశ్ (పశ్చిమ యూపీ), మధ్యాంచల్ (అవధ్) బుందేల్ఖండ్ అనే నాలుగు భాగాలుగా విభజించాలని రాజ్భర్ స్పష్టంగా విశ్వసిస్తున్నారు.
రాజ్భర్ ఓ కీలకమైన రాజకీయ ఎత్తుగడ వేస్తూ పూర్వాంచల్ రాష్ట్రం ఏర్పడిన తర్వాత ఆ కొత్త రాష్ట్రానికి మొదటి ముఖ్యమంత్రి రాజ్భర్ సామాజిక వర్గానికి చెందిన వారే (లేదా వారి కుమారుడు) ఉంటారని ప్రకటించారు. భవిష్యత్తులో తమ పార్టీ చేరే ఏ రాజకీయ కూటమికైనా ఇది ఓ ముందస్తు షరతుగా ఉంటుందని కూడా ఆయన పేర్కొన్నారు. అంబేడ్కర్ నగర్ నుంచి అజంగఢ్, డియోరియా, మౌ , ఘాజీపూర్, వారణాసి వరకు విస్తరించి ఉన్న మొత్తం పూర్వాంచల్ ప్రాంతంలో రాజ్భర్ (అత్యంత వెనుకబడిన) సామాజిక వర్గం గణనీయమైన జనాభాను కలిగి ఉంది. ఈ ప్రాంతంలో తమ వాటానే అత్యధికంగా ఉందని, అందువల్ల అధికార పగ్గాలు ఈ సామాజిక వర్గానికే అప్పగించాలని రాజ్భర్ వాదిస్తున్నారు.
ఉత్తరప్రదేశ్ చారిత్రక ప్రాముఖ్యత
చారిత్రాత్మకంగా ఈ రాష్ట్రం అనేక ప్రావిన్సులను కలిగి ఉండేది, వీటిని సమిష్టిగా ఆగ్రా, అవధ్ యునైటెడ్ ప్రావిన్సులు అని పిలిచేవారు. 1935 భారత ప్రభుత్వ చట్టం ద్వారా దీనిని యునైటెడ్ ప్రావిన్సులుగా కుదించారు, తరువాత దీనికి ఉత్తర ప్రదేశ్ అని పేరు మార్చారు (ఎందుకంటే 'ప్రావిన్స్' అనే పదం గణతంత్ర భావనకు సరిపోలేదు). మొదటి విభజన 2000లో జరిగింది. అప్పుడు అధికారంలో ఉన్న ఎన్డీఏ ప్రభుత్వం ఉత్తరాంచల్ (తరువాత ఉత్తరాఖండ్గా పేరు మార్చబడింది) అనే ప్రత్యేక రాష్ట్రాన్ని ఏర్పాటు చేసింది. ఉత్తర ప్రదేశ్ వంటి విశాలమైన రాష్ట్రాన్ని పరిపాలించడంలోని సవాలు మాటల్లో చెప్పలేనిది. 18 పరిపాలనా విభాగాలు, 75 జిల్లాలు, లక్షకు పైగా గ్రామాలతో, ఉత్తర ప్రదేశ్ భారతదేశంలో విస్తీర్ణం పరంగా నాలుగో అతిపెద్ద రాష్ట్రం, జనాభా పరంగా అతిపెద్ద రాష్ట్రం. ఇంత విస్తారమైన జనాభా, భూభాగం ఉండటంతో ప్రభుత్వం అభివృద్ధిపై దృష్టి పెట్టడం కష్టమవుతుంది. చిన్న రాష్ట్రాలు అభివృద్ధి వేగాన్ని పెంచుతాయనే వాదన చర్చనీయాంశమే అయినా, అది చాలావరకు రాజకీయపరమైనదిగా కనిపిస్తోంది.
Click it and Unblock the Notifications
Sign in with Google
